چالش‌های استفاده از خدمات روان‌شناسی و مشاوره

بازدیدها: ۱۱۸

با توجه به گذار جامعه از سنت به مدرنیته و افزایش جمعیت و افزایش آسیب‌های اجتماعی، لزوم استفاده از خدمات مشاوره‌ای در جامعه مطرح می‌شود. در سال‌های اخیر، تلاش‌های قابل توجهی از سوی سازمان بهداشت جهانی و دیگر سازمان‌های متولی بهداشت روان برای بهبود خدمات‌رسانی به افراد نیازمند [به این خدمات] شده است، اما آنچه که گزارش شده است هنوز کافی نیستند و باید بیشتر مورد توجه قرار گیرند. هدف از گزارشات سازمان بهداشت جهانی انتقال این پیام است که هر کشوری، فارغ از محدودیت منابعش، باید کارهایی برای ارتقا بهداشت روان مردمش انجام دهد. این امر به تعهد و تلاش بیشتر از سوی دولت‌ها و جوامع نیاز دارد.

اولین گام برای بهبود خدمات‌رسانی در این حوزه این است که مشکلات و چالش‌هایی که افراد جامعه برای استفاده از این خدمات با آن‌ها مواجه هستند را دریابیم و سپس به حل مسئله بپردازیم. در ادامه این مطلب به یکی از مشکلات عمده‌ا‌ی که بر سر راه افراد برای بهره‌وری از خدمات روان‌شناسی و مشاوره وجود دارد، می‌پردازیم. یکی از اصلی‌ترین موانعی که جامعه در مورد استفاده از خدمات سلامت روان با آن مواجه است، هزینه‌های بالای این خدمات هستند. طبق تعرفه اعلام شده از طرف سازمان نظام روان‌شناسی، هزینه جلسات مشاوره و روان‌شناسی بین ۹۰ الی ۱۴۰ هزار تومان برای هر ساعت است. با این حال برخی از روان‌شناسان بنام حتی تا ۲۵۰ هزار تومان نیز برای هر جلسه مشاوره از مراجعین خود دریافت می‌کنند. با توجه به وضعیت معیشت مردم در این روزها، پرداخت این هزینه‌ها برای جلسات روان‌شناسی خارج از توان اکثر افراد جامعه است و می‌توان مشکلات مالی را مهم‌ترین مانع برای استفاده از خدمات مشاوره‌ای دانست. حتی می‌توان چنین گفت که مشکلات اقتصادی و مشکلات روان اثری متقابل بر هم دارند و می‌توانند مشکلات را از هر دو منظر حادتر کنند.

آقامحمدی، معاون امور توسعه و پیشگیری اداره‌کل بهزیستی استان زنجان، نیز در گفتگویی با خبرگزاری تسنیم بیان کرد که عدم دریافت فرانشیز بیمه جهت انجام مشاوره می‌تواند یکی از بزرگترین عوامل مراجعه کم متقاضیان به مشاوره باشد، هر چند برخی از این مشکلات توسط ارائه یارانه خدمات مشاوره از سوی اداره‌کل بهزیستی رفع می‌گردد ولی این یارانه‌ها فقط برای گروه نیازمند است نه برای آحاد مردم و یا جامعه هدف که این موضوع سبب مراجعه کم افراد برای دریافت خدمات مشاوره شده است. از طرف دیگر، طبق گفته‌های محمد حاتمی، رئیس سازمان نظام روان‌شناسی کشور، به‌طور کلی چیزی حدود ۲۷ میلیون از مردم کشورمان نیاز به دریافت مشاوره روان‌شناسی دارند. توجه داشته باشید که این عدد مربوط به کسانی می‌شود که نیاز به خدمات روان‌شناسی دارند نه کسانی که به اختلالات روانی مبتلا هستند. وی با اشاره به شیوع بالای بیماری‌هایی مثل اضطراب، استرس و افسردگی در بین مردم کشورمان، گفت: «نشانه‌های افسردگی نسبت به سایر اختلالات روانی بیش از سایر اختلالات مشاهده می‌شود، اما مشکلات اضطرابی و ناایمنی روانی هم شیوع بالایی در بین جوامع کشورمان دارد که از شرایط فعلی کشورمان نشأت می‌گیرد». با توجه به شرایط و شواهد موجود، متأسفانه خدمات بیمه‌ای، خدمات مشاوره را تحت پوشش قرار نمی‌دهند. تا زمانی‌که ابتدا راه حلی برای رفع موانع موجود بر سر راه استفاده از خدمات مشاوره‌ای ارائه نشود، تنها اجباری شدن بعضی از خدمات مشاوره‌ای برای خانواده‌ها برای حل مشکلات آن‌ها مؤثر نخواهد بود.

درتاج، معاون پژوهشی سازمان نظام روان‌شناسی و مشاوره کشور، در گفتگوی خود با ایسنا اظهار داشت که به لحاظ سیاست‌گذاری و برنامه‌ای در زمینه سلامت روان با کمبودهای خاصی مواجه نیستیم، زیرا در جهان امروز بیماری‌های روانی شناخته شده و راه‌های درمان آن نیز روشن است، اما در اجرای برنامه‌ها نیازمند حذف برخی موازی‌کاری‌ها و همراهی بیشتر وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی هستیم. مهم‌ترین چالش امروز حوزه سلامت روان توجه ویژه به تخصیص یارانه‌های دولتی در بحث درمان مشکلات روان و تحت پوشش بیمه قرار دادن خدمات مشاوره‌ای و روان درمانی است که برای تحقق این مسائل نیاز به اهتمام بیشتری از سوی دولت است.

و اما راه چاره چیست؟

برای اینکه افراد بیشتری در جامعه بتوانند به‌راحتی از خدمات مشاوره استفاده کنند چه راه حلی وجود دارد؟ درکشورهای توسعه‌یافته، فقط ۱۵ تا ۲۰ درصد بودجه سلامت صرف سلامت جسم و حداقل ۸۰ درصد صرف سلامت روانی، اجتماعی و معنوی بیمار می‌شود. آیا می‌توان راه حل مناسبی برای رفع این موانع برای جامعه ایرانی ارائه کرد؟ چطور می‌توانیم برای جلسات مشاوره کمک هزینه در نظر بگیریم؟

بی‌تردید، اولین اقدام برای رفع مشکلات اقتصادی که از موانع اصلی افراد جامعه برای استفاده از خدمات درمانی سلامت روان است، منوط به این امر است که خدمات مشاوره‌ای تحت پوشش خدمات بیمه‌ای قرار بگیرد تا افراد با دریافت کمک هزینه‌ها استقبال بهتری از خدمات مشاوره کنند و از این خدمات در حل مسائل و مشکلاتشان بهره برند. در کشور ما فقط کمتر از ۳ درصد بودجه‌ها به سلامت روان اختصاص پیدا کرده است. این در حالی است که ۵ تا ۱۰ درصد شیوع بیماری‌های روانی در کشورمان را افسردگی تشکیل می‌دهد. میزان شیوع اختلالات روان بین افراد ۱۵ تا ۶۵ سال بدون احتساب اختلالات شخصیتی، ۲۴ درصد اعلام شده است. ۲۳٫۶ درصد از ایرانیان به انواع اختلالات روانی مبتلا هستند.

در نبود پوشش فراگیر بیمه خدمات مشاوره و روان‌شناسی­، برخی مؤسسات و نهادها از گذشته برای کارکنان خود تسهیلاتی ارائه می‌دادند که البته امروزه رو به کاهش است. خدمات مشاوره و روان‌شناسی،‌ طبق برنامه ششم توسعه باید تحت پوشش بیمه‌های پایه و تکمیلی قرار می‌گرفتند. طبق مشاهدات این امر در همه سازمان‌ها اجرا نشده است. تنها تعداد محدودی از شرکت‌های بیمه تکمیلی وجود دارند که این خدمات را به کارکنان بعضی نهادها ارائه می‌دهند و بیشتر مردم از بیمه خدمات درمانی برای مشاوره محروم هستند، مانند برخی از بانک‌ها، شرکت‌های هواپیمایی و غیره که البته قبل از این مصوبه هم از طریق بیمه‌های تکمیلی طرف قراردادشان، این خدمات را به کارکنانشان ارائه می‌کردند. ولی هنوز این موضوع برای عموم مردم اجرایی نشده و به‌طور مستقیم با هیچ کلینیکی قرارداد بیمه منعقد نشده است.