بررسی نقش‌ها در تیم‌های کاری (بر اساس مدل بلبین Belbin، قسمت اول)

بازدیدها: ۳۱۰

. مدل ۹ گانه بلبین یکی از معروف ترین مدل های ارائه شده برای نقش افراد در کار تیمی است و به هر عضو یک نقش واگذار میکند.

.نقش ایده پرداز (ارائه دهنده‌‌ی راهکار‌‌ های نو در پی حل چالش ها)

.نقش جستجوگر (گردآورنده وثبت کننده اطلاعات)

.نقش ارزیاب (تحلیلگر بر اساس معیار های عینی و واقعی)

.نقش هماهنگ کننده (مدیریت و تفویض نقش ها)

نقش و هویت

پذیرش نقش در یک تیم کاری مساوی است با هویت فرد در کسب و کار. داشته ها و هویت ما در کسب و کار، در ارتباط ما با سایر افراد تعریف می‌شود. اگر این ارتباط به درستی تعریف نشود، هویتی در تیم نداریم. و در صورت عدم هویت و ارتباط موثر، خروجی مفیدی در تیم نخواهیم داشت. بنابراین پذیرش نقش در تیم و برقراری ارتباط با آن، مسئله‌ای هویتی برای هر عضو تیم است.

مدل بلبین (Belbin)

مدل بلبین یکی از معروف ترین مدل‌های کار تیمی و تعریف نقش در کار تیمی است. این مدل توسط مردیت بلبین (Meredith Belbin) تعریف شده است. مدل بلبین یکی از موفق ترین و جامع ترین مدل‌ها در بررسی کارهای تیمی است. این مدل بر اساس استاندارد های خاص خود، اجزای مختلفی دارد.

 بلبین در این مدل ۹ نقش ارائه داده است. بنابراین در هر تیم کاری برای پذیرش نقش ها به ۹ نفر نیازمندیم. در صورتی که تعداد  اعضا کمتر از ۹ نفر  باشد، یک یا چند عضو می‌توانند تعداد نقش‎‌های بیشتری را به عهده بگیرند.

نقش‌های نه گانه مدل بلبین (Belbin)

نقش ایده‌پرداز:

افراد ایده‌پرداز همواره در پی حل مشکلات هستند واز آن استقبال کرده و لذت می‌برند. آن‌ها افراد سناریوپردازی هستند و تمایل دارند در مورد کسب و کارشان صحبت‌کنند. مثلا  این‌که “فردا چه خواهد شد، در آینده چکار کنیم؟!”  افراد پذیرنده این نقش با ذهن خلاق خود، مدام ایده‌ها و راهکار های نو خلق میکنند. آنان به دنبال توسعه در کسب و کار هستند. این افراد ذهن‌های واگرایی دارند و ممکن است با دیدن هر پدیده‌ای  واکنشی نشان دهند و  به این فکر کنند که می‌توان از دل آن کسب و کاری ایجاد کرده و پول بدست آورد.

با توجه به این که در همه‌ی تیم‌های کاری، ایده‌پردازی رایج است، شایع بودن این نقش در تیم ‌ها بسیار زیاد است. به علاوه ایده‌پردازی یکی از نقش‌هایی است که به صورت ترکیبی هم میتوان از آن استفاده کرد. افراد ایده پرداز در مدل همکاری خود با سایر افراد تیم، از روش های رایج و متداول استفاده نمی‌کنند. در تعامل با این افراد معمولا این جملات را میشنویم: «دیگر چه طور می‌شود این مسئله را حل کرد؟ یا راه دیگری به نظرت نمی‌رسد؟ یا فکر می‌کنم بتوان راه دیگری هم برایش پیدا کرد یا از این راحت‌تر هم ممکن است و الی آخر».

نقش جستجوگر:

 افراد با نقش جستجوگر متخصص ثبت و نگه‌داری اطلاعات هستند. آن‌ها اطلاعات را به‌خوبی به خاطر سپرده و ثبت می‌کنند. در جلسات کاری، بیشتر در مورد الزامات کار و نیازمندی‌ها و مسیرهای مقدمه‌ای منتهی به رشد، صحبت می‌کنند. آن‌ها از تعاملات اجتماعی لذت برده و تمایل دارند با افراد زیادی ارتباط باشند و این ارتباط را برای ادامه در آینده حفظ می‌کنند. به نظر آن‌ها در هر ارتباط و اطلاعاتی فرصتی نهفته است و جستجوگری را در همه‌ی ابعاد حفظ می‌کنند.

در بعضی از تیم‌ها فعالیت نقش جستجوگر می‌تواند موثرتر و مفیدتر و اثرگذارتر از مدیر یا رهبر تیم باشد. افراد جستجوگر به دنبال سرنخ‌ها رفته و سعی می‌کنند مجموعه‌ای از اطلاعات را گردآوری کنند. سپس آن‌ها را در کنار هم بچینند تا یک شبکه‌ی اطلاعاتی یا شبکه‌ی ارتباطی شکل بگیرد. جستجوگران در سازمان‌ها، محور ارتباط هستند. از حال همه‌ی دوستان، و همه‌ی اتفاقاتی که برای آن‌ها افتاده، از همه‌ی رشد و پیشرفت ها، پروژه‌ها، از همه‌ی بالا و پایین‌ها و فراز و نشیب‌های پروژه‌ها و … خبر دارند.

نقش ارزیاب:

ارزیاب‌ها افراد تحلیل‌گری هستند. آن‌ها بسیار با قدرت و دقت تحلیل می‌کنند و معیارهایشان عینی و واقعی است. عمدتاً معیارهای ذهنی ندارند و بر اساس واقعیات، اطلاعات و آنالیزهای واقعی کار را پیش می‌برند. افراد با نقش ارزیاب کمتر حرف می‌زنند و بیشتر تحلیل انجام می‌دهند.آن‌ها عموماً واقع گرا هستند. نکات مثبت و منفی را در کنار هم قرار داده و می‌سنجند و در نهایت ارزیابی را انجامداده و بعد از آن تصمیم می‌گیرند.

طبیعتاً این نوع رفتار، تفکر و تحلیل را در ارزیابی انسان‌ها هم به کار می‌برند. پس برای استخدام نیروی جدید می‌توانند مصاحبه‌گران خوبی باشند؛ چون نکات منفی و مثبت افراد را در کنار هم می‌گذارند و آن‌ها را به صورت واقعی و بدون در نظر گرفتن قضاوت‌های ذهنی، تحلیل می‌کنند. در جاهایی که نیاز است افرادی داشته باشید که به قضاوت‌ها و معیارهای ذهنی‌شان کمتر اهمیت داده و عینی تحلیل کنند، می‌توانید از ارزیاب‌ها استفاده کنید، برخلاف ایده پردازان.

چالشی که عمدتا افراد ارزیاب و تحلیل‌گر با افراد ایده پرداز دارند، این است که آن‌ها بر معیار‌های ذهنی تمرکز دارند و در مسیر رو به جلو می‌روند، ولی افراد ارزیاب بر معیارهای عینی اکتفا دارند. البته این چالش و درگیری به نفع پیشرفت کار تیمی است، چون مسائل از دو زاویه سنجیده می‌شوند و این می‌تواند بسیار به پیشرفت کار کمک کند. نکته دیگر اینکه، این افراد دچار جَو زدگی و اتمسفر فضا نمی‌شوند و این می‌تواند در جایی یک ویژگی مثبت باشد ولی  در جای دیگری بر اساس جو و فضای آن تیم، ویژگی خوبی نباشد. چالش بعدی در مورد افراد ارزیاب این است که آنها‌ برای انگیزه  دادن به دیگران ضعیف هستند.

نقش هماهنگ کننده:

معمولاً کسانی که این نقش را می‌پذیرند، افراد بالغ و پخته‌ای هستند و سعی می‌کنند نگاه بالغانه و عمیقی به مسائل داشته باشند. وقتی مدیریت یک تیم را به آن‌ها می‌سپاریم، علاوه بر خودشان همه‌ی اطرافیان و اعضای تیم  حس خوبی دارند. آن‌ها سعی می‌کنند به عنوان مدیر پذیرفته شوند.  افرادی که در نقش هماهنگ کننده هستند، معمولاً از اعتماد به نفس بالایی برخوردارند و از حرف زدن در مورد اهداف بزرگ لذت می‌برند. اهداف برایشان مهم است و به آن‌ها انرژی، روحیه و انگیزه می‌دهد. حتی آن‌ها از حل مسائل خانوادگی و مسائل شخصی تیم‌شان نیز لذت می‌برند. اگر میزان صمیمیت در تیم بالا  باشد این نقش می‌تواند مثمر ثمر باشد و در غیر این‌صورت، ورود  به حریم شخصی ممکن است برای ماندگاری تیم خطرناک باشد.

نکته‌ی مهم دیگر درباره نقش هماهنگ کننده این است که آن‌ها دوست دارند نقش‌ها و کارها را به دیگران تفویض کنند و بار مسئولیت را از دوش خود  بردارند و امکان رشد را به دیگران هدیه دهند. بر این اساس می‌توان گفت آن‌ها دارای استعداد خوبی برای رهبری در سازمان‌ها هستند، یکی از مباحث حیطه «رهبری در سازمان»، بحث تفویض اختیار است که رهبر بتواند مقادیر زیادی از حجم کاری خود را به دیگران واگذارکند.


نویسنده: سعید دهقانی

6 thoughts on “بررسی نقش‌ها در تیم‌های کاری (بر اساس مدل بلبین Belbin، قسمت اول)

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *