بررسی زیرساخت‌های توسعه رسانه‌ها به‌ویژه فضای مجازی در ایران

بازدیدها: ۷۵

همان‌طور که می‌دانیم نقش رسانه‌ها در تمام ادوار تاریخ بی‌‌بدیل بوده و تأثیرگذاری آن‌ها در ابعاد مختلف زندگی بشر انکارناپذیر است؛ منتهی در هر زمان، رسانه‌ها با شرایط و شکل خاص خود ظاهر شده‌اند. امروزه این حقیقت به‌‌خوبی اثبات شده که رسانه‌ها سهم و نقش قابل‌توجهی در ایجاد تغییرات و دگرگونی‌های سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و حتی اقتصادی دارند. تأثیر رسانه‌ها در این عرصه و در تحولاتی مانند فرهنگ‌سازی، موضوعی است که نیاز به توجه ویژه دارد.

در مقالات گذشته به تاریخچه ورود رسانه­‌ها و مفاهیم فرهنگ رسانه و رسانه فرهنگ پرداختیم و گفتیم که با گذشت سال‌ها، اینترنت به مهم‌ترین و مقتدرترین رسانه ارتباط جمعی تبدیل شده است. همچنین بیان کردیم که ویژگی اصلی رسانه­‌ها «همه جا بودن» آن­‌هاست. بر این اساس، در این مقاله به بررسی زیرساخت‌های توسعه رسانه‌ها به‌ویژه فضای مجازی از نگاهی دیگر خواهیم پرداخت.

بررسی وضعیت شبکه ارتباطی کشور در سال ۹۸ از رشد ۱۳.۵ درصدی ظرفیت شبکه IP داخلی در یک سال حکایت دارد، همچنین در چشم انداز برنامه‌های زیرساختی آینده، تقویت شبکه ملی اطلاعات دیده شده است. به گزارش خبرگذاری مهر، بررسی وضعیت شبکه ارتباطی کشور در سال ۹۸ در زمینه زیرساخت‌های ارتباطی و شبکه دسترسی به اینترنت و تلفن همراه، افزایش ضریب نفوذ اینترنت و موبایل در کشور و توسعه ظرفیت پهنای باند شبکه IP را نشان می‌دهد.

۷۳ میلیون نفر در کشور به اینترنت متصل هستند

برمبنای آماری که از سوی سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی منتشر شده است، هم اکنون ۷۳ میلیون و ۴۳۱ هزار نفر در ایران به اینترنت متصل هستند و ضریب نفوذ اینترنت در کشور ۸۷.۱۹ درصد است. این درحالی است که در انتهای سال ۹۷ ضریب نفوذ اینترنت در کشور ۸۵ درصد اعلام شده بود. در همین حال ضریب نفوذ اینترنت پهن باند ثابت در سال ۹۸ حدود ۱۰.۶۱ درصد و ضریب نفوذ اینترنت پهن باند موبایل ۷۶.۵۸ درصد به ثبت رسیده است.

بررسی‌ها نشان می‌دهد که در سال ۹۸ شمار مشترکان اینترنت پهن باند به بیش از ۷۳ میلیون نفر رسیده که از این تعداد بیش از ۶۳ میلیون و ۶۱۷ هزار نفر از طریق موبایل و ۸ میلیون و ۸۱۳ هزار نفر از طریق ADSL و سایر فناوری‌های ثابت به اینترنت متصل می‌شوند.

در سال ۹۸ دسترسی به اینترنت پهن باند از طریق فناوری‌هایی مانند نسل ۳ و ۴ موبایل،ADSL ، وای فای، TDLTE و اینترنت فیبر (FTTX) برای کاربران ممکن بوده و فناوری‌های ۳G و ۴G با نفوذ ۸۷.۸۳ درصد بیشترین سهم فناوری در اتصال کاربران به اینترنت را از آن خود کرده‌اند. این درحالی است که تنها ۱۰ درصد کاربران از طریق فناوری ADSL به اینترنت متصل می‌شوند.

از سوی دیگر ۱۱۶ میلیون و ۶۵ هزار و ۴۲۴ مشترک موبایل در کشور وجود دارد و ضریب نفوذ موبایل در کشور ۱۳۹ درصد عنوان شده است. این درحالی است که ضریب نفوذ موبایل در پایان سال ۹۷ حدود ۱۱۳ درصد بود و تعداد مشترکان موبایل نیز در این سال رقم ۹۳ میلیون و ۳۶ هزار نفر به ثبت رسید. وضعیت پوشش جاده‌های اصلی و فرعی در موبایل نیز در سال ۹۸ به بیش از ۸۶ درصد رسیده است. به این معنی که ۸۶ درصد جاده‌های کشور هم اکنون تحت پوشش موبایل قرار دارند.

رشد ۱۳.۵ درصدی ظرفیت اینترنت داخلی و توسعه ۱۸ درصدی فیبرنوری

وضعیت زیرساخت شبکه ارتباطی کشور از لحاظ ظرفیت شبکه دسترسی، شبکه انتقال و شبکه دیتا نیز در سال ۹۸ در مقایسه با سال ۹۷ مورد بررسی قرار گرفته است. بر اساس اطلاعاتی که از سوی شرکت ارتباطات زیرساخت در اختیارخبرگزاری مهر قرار گرفته است، توسعه شبکه ارتباطی کشور در سال ۹۸ در ۳ شاخص ظرفیت شبکه اینترنت داخلی (IP)، شاخص ظرفیت پهنای باند شبکه انتقال و شاخص توسعه شبکه فیبرنوری بررسی می‌شود. از این رو در بخش ظرفیت شبکه IP کشور شاهد رشد ۱۳.۵ درصدی ظرفیت در سال ۹۸ نسبت به سال ۹۷ هستیم. به این معنی که هم اکنون ظرفیت شبکه اینترنت داخلی به ۲۱ ترابیت بر ثانیه رسیده است. از سوی دیگر در شاخص ظرفیت پهنای باند شبکه انتقال نوری، رشد ۸.۴ درصد نسبت به سال ۹۷ به ثبت رسیده و ظرفیت پهنای باند شبکه انتقال به بیش از ۲۶ ترابیت برثانیه رسیده است. در همین حال توسعه شبکه فیبرنوری در سال ۹۸ حدود ۱۸ درصد رشد داشته و هم اکنون ۷۱ هزار کیلومتر فیبرنوری در کشور وجود دارد.

تقویت شبکه ملی اطلاعات از ۳ منظر در برنامه‌های سال ۹۹

در این زمینه، سجاد بنابی، نایب رئیس هیئت مدیره شرکت ارتباطات زیرساخت، در گفتگو با خبرنگار مهر، برنامه‌های سال ۹۹ زیرساخت ارتباطی کشور را تشریح کرد و اظهار داشت: «شبکه ملی اطلاعات به عنوان زیرساخت ارتباطی کل فضای مجازی شامل شبکه داخلی و بین المللی کشور محسوب می‌شود که در قالب معماری سه لایه (زیرساخت، خدمات و محتوا) ترسیم شده است».

وی بسترسازی به موقع جهت تحویل زیرساخت‌های ارتباطی و اطلاعاتی همگام با تحولات لایه‌های خدمات و محتوا و افزایش کیفیت تجربه مشتریان از سرویس‌های زیرساختی را از مهمترین برنامه‌های سال ۹۹ عنوان کرد و گفت: «از سویی دیگر زمینه‌سازی و سرعت بخشیدن به نوآوری، رشد خدمات، محتوا و فناوری‌های پیشرفته به همراه تداوم حمایت تعرفه‌ای از محتوا و خدمات داخلی از مهم‌ترین برنامه‌های شرکت ارتباطات زیرساخت در لایه زیرساخت ارتباطی و اطلاعاتی شبکه ملی اطلاعات است». بنابی تأکید کرد: «در سال ۹۹ ایجاد سازوکار و ترویج مدل‌های اقتصادی مطلوب و همچنین تسهیل سرمایه گذاری بخش خصوصی در حوزه توسعه زیرساخت‌ها نیز تداوم خواهد داشت». این مقام مسئول در شرکت ارتباطات زیرساخت، ایجاد بستر مناسب برای ترانزیت داده‌های بین المللی از خاک ایران به همراه تقویت حضور هدفمند در مجامع و بازارهای منطقه‌ای را از جمله برنامه‌های سال ۹۹ در حوزه بین الملل لایه زیرساخت ارتباطی و اطلاعاتی شبکه ملی اطلاعات عنوان کرد و گفت: «ارائه قیمت‌های رقابتی در منطقه و حضور در مراکز تبادل ترافیک و اطلاعات بین المللی به منظور افزایش پایداری، تعامل پذیری و مدیریت بهینه از دیگر برنامه‌های در دست اقدام است».

نقش اقدامات دولت در توسعه زیرساخت‌های ارتباطی و فضای مجازی برای مقابله با کرونا

دولت تدبیر و امید از ابتدای روی کار آمدن، برنامه منسجمی برای توسعه زیرساخت‌های ارتباطی و بالا بردن ضریب نفوذ اینترنت در اقصی نقاط کشور دنبال کرد؛ به‌طوری که حالا فضای مجازی در شرایط شیوع کرونا در کشور، توانسته بخش مهمی از نیازهای کشور را برطرف کند. به گزارش پایگاه اطلاع‌رسانی دولت، رشد ارتباطات و توسعه فضای مجازی از برنامه‌های مهم دولت یازدهم و دوازدهم در راستای توسعه کشور بوده و با وجود فشار و موانع زیاد برای تحقق این امر، دولت توانست دستاوردهای مهمی در این زمینه داشته باشد. در این مدت پهنای باند، سرعت اینترنت و دسترسی به آن افزایش پیدا کرد که قابل مقایسه با سال‌های قبل از آن نیست.

همچنین روند توسعه اینترنت، نسل‌های جدید و دسترسی به گوشی‌های هوشمند باعث شد تا تکنولوژی‌های نوین ارتباطی هر چه بیشتر در جامعه فراگیر شود. اثرات اصرار دولت بر گسترش زیرساخت‌های ارتباطی و اقدامات انجام شده در این زمینه، شاید در شرایط فعلی و برای مهار کرونا بیش از هر زمان دیگر مشهود باشد. طی یک ماه گذشته و در پی تصمیمات ستاد ملی مبارزه با کرونا برای مهار این ویروس، مدارس، دانشگاه‌ها و بسیاری از مشاغل و خدمات رفاهی تعطیل شد و در این مدت فعالیت آن‌ها از طریق فضای مجازی صورت گرفت که در غیر این صورت می توانست آسیب‌های به مراتب بیشتری در پی داشته باشد.

آموزش از راه دور و جبران عقب ماندگی تحصیلی

توسعه فضای مجازی موجب شد تا با وجود تعطیلی مدارس و دانشگاه‌ها در شرایط شیوع ویروس کرونا، روند آموزش متوقف نشود. آموزش از طریق فضای مجازی کمک کرده تا بخش قابل توجهی از عقب‌ماندگی تحصیلی دانش‌آموزان و دانشجویان جبران شود. با استفاده از بستر شبکه‌های مجازی ارزیابی‌ها و حتی حضور و غیاب دانشجویان نیز طبق روال کلاس‌های حضوری انجام شد و اینترنت رایگان برای تسهیل در دسترسی اختصاص یافت به طوری که اگر زیرساخت‌های ارتباطی فراهم نبود عملاً امکان آموزش از راه دور وجود نداشت.

دورکاری در شرایط قرنطینه و کاهش ارتباط مستقیم

همچنین بسیاری از کسب و کارها و کارمندان ادارات نیز توانستند در قرنطینه خانگی، در بستر فضای مجازی فعالیت خود را از راه دور انجام دهند و این امکان، خسارت‌های ناشی از تعطیلی کسب و کارها را کاهش داد. علاوه بر این موارد توسعه فضای مجازی، شرایط را برای برقراری ارتباطات و تعاملات مردم در بستر شبکه اینترنت فراهم کرد و این فضا برای کاهش ارتباط مستقیم و تعامل چهره به چهره برای مقابله با ویروس کرونا مؤثر واقع شد. گسترش ضریب نفوذ شبکه‌های اجتماعی در دولت تدبیر و امید همچنین باعث شده تا آموزش‌های مناسب و اخبار صحیح از منابع رسمی در اختیار مردم قرار گیرد.

افزایش پهنای باند و سرعت دسترسی به اینترنت

آمارها از افزایش تعداد کاربران اینترنتی و سرعت دسترسی به آن‌ها طی هفت سال گذشته حکایت دارد. در حال حاضر مشترکان پهن‌باند ثابت به بیش از هشت میلیون نفر رسیده‌اند که ضریب نفوذ را به ۱۰.۵۶ درصد می‌رساند و مشترکان پهن‌باند سیار نیز بیش از ۶۶ میلیون نفر هستند که ضریب نفوذ ۸۱ درصدی را نشان می‌دهد. همچنین با وجود افزایش سه برابری تعداد کاربران اینترنتی در دولت یازدهم و دوازدهم، سرعت دسترسی آن‌ها به اینترنت هفت و نیم برابر شده است.

پیش از دولت تدبیر و امید در شهریور ۹۲ میزان کل پهنای باند کشور، کمتر از ۸۰ گیگابایت بود که با تقسیم بر تعداد کاربران آن زمان به هر کاربر به اندازه ۳.۵۳ کیلوبایت، فضای انتقال اطلاعات می‌رسید. میانگین جهانی در آن زمان نزدیک به ۱۵ کیلوبایت بر ثانیه به ازای هر کاربر بود. یعنی میزان سرعت به ازای هر کاربر در کشور، نزدیک به یک چهارم میانگین جهانی بوده است. این در شرایطی است که بر اساس آخرین آمارها میزان پهنای باند در مهر ماه ۹۷، ۱۸۰۵ گیگابایت است که نشان دهنده افزایش ۲۲ برابری پهنای باند است.

همچنین تعداد کاربران نیز در این مدت افزایش قابل ملاحظه‌ای داشته است. پیش از دولت تدبیر و امید تعداد کاربران اینترنتی حدود ۲۴ میلیون نفر بود و در حال حاضر این رقم به بیش از ۷۱ میلیون کاربر اینترنت رسیده است. اگر رقم افزایش پهنای باند را بر ۷۱ میلیون کاربر اینترنت پرسرعت در کشور تقسیم کنیم به رقمی معادل ۲۶.۵۷ کیلوبایت به ازای هر کاربر می‌رسیم.

با توسعه پهنای باند، فعالیت شرکت‌های دانش بنیان نیز افزایش یافته است. پیش از این رئیس جمهور با اشاره به اقدامات دولت برای توسعه زیرساخت‌های ارتباطی، پهنای باند را یکی از اصول سیاست‌های دولت عنوان کرده و گفته بود: «از آغاز دولت یازدهم قدرت پهنای باند بیش از ۲۰ برابر شده است و این روند را ادامه می‌دهیم تا بتوانیم شبکه ملی اطلاعات را آنچنان تقویت کنیم که مردم برای رفع نیازمندی‌های خود نیازی به خارج نداشته باشند».

دکتر حسن روحانی با اشاره به اصرار دولت برای توسعه زیرساخت‌های ارتباطی گفت: «اگر پهنای باند وجود نداشت، بسیاری از این امور امکان تحقق پیدا نمی‌کرد و این در حالی است که دولت برای اینکه امروز بتوانیم در حوزه پهنای باند امکانات لازم را داشته باشیم، فشارهای بسیاری را تحمل کرده است».

توسعه ارتباطات مجازی شکل جدیدی از ارتباط اقتصادی، پولی، آموزش و دورکاری را بدون اتصال و تماس ایجاد کرده است و می‌توان با تجزیه و تحلیل مطالب فضای مجازی که به‌صورت تعاملی بین کاربران در شبکه‌ها و رسانه‌های اجتماعی برقرار است، از مشکلات موجود برای مقابله با ویروس کرونا درکشور مطلع شد و در جهت رفع این اشکالات اقدام کرد.

در این راستا، سید ابوالحسن فیروزآبادی، دبیر شورای عالی فضای مجازی کشور، در نشست صمیمانه فعالان حوزه کسب و کارهای فرهنگی در فضای مجازی، در سالن همایش تالار مرکزی شهر قم گفتند: «نوع نگاه ما به حوزه فرهنگی فضای مجازی و یا اصولاً به حوزه فضای مجازی این است که زیرساخت و پیشران آن، اقتصاد باشد».

ایشان در ادامه افزودند: «حتی پیش از توسعه فضای مجازی در دنیا، شاهد ظهور و بروز صنعت و اقتصاد فرهنگی در جهان بودیم که با توسعه فضای مجازی، این صنعت بسیار پیچیده‌تر و تعداد بازیگران بسیار متنوع‌تر شد». وی با بیان اینکه شکل اقتصادی این فضا پِلَتفُرمی است و همه حوزه‌های اقتصاد، علم و سیاست به شدت اجتماعی شده‌اند، افزود: «در مرکز ملی فضای مجازی کشور، اقتصاد دیجیتال را در حوزه خدمات و اقتصاد فرهنگ را در حوزه محتوا می‌بینیم». وی خاطرنشان کرد که در حال حاضر در اقتصاد محتوا سه رکن «رسانه و پیام‌رسان‌ها»، «آموزش» و «سرگرمی» را مورد توجه قرار می‌دهیم و معتقد هستیم که توسعه آن باید متقارن متوازن باشد».

فیروزآبادی با تأکید بر رفع مشکلات اقتصاد فرهنگی گفت: «باید توازن جغرافیایی نیز داشته باشیم و اکنون تراکم در تهران می‌باشد و این اقدام وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در برگزاری نمایشگاه رسانه‌های دیجیتال در استان‌ها کار خوبی است». همچنین در ادامه فرمودند: «اقتصاد فرهنگی ما کوچک است که عوامل و دلایل زیادی دارد و یکی همین مسأله کپی‌رایت می‌باشد که باید آن را حل نماییم و تا زمانی که به دارایی‌های فکری و معنوی رسمیت ندهیم و از حقوق ناشی از این دارایی‌ها دفاع نکنیم، نمی‌توانیم از اقتصاد فرهنگی دفاع چندانی بنماییم و به صورت زنجیره‌ای مشکلات دیگری به وجود می‌آید». دبیر شورای عالی فضای مجازی کشور خاطرنشان کرد: «اگر می‌خواهیم در این زمینه توسعه یابیم، باید اقتصاد فرهنگی از فرهنگ‌مان شروع شود». فیروزآبادی در ادامه تأکید کرد: «در مرکز ملی فضای مجازی کشور تلاش می‌کنیم تا مشکلات کلیدی همچون گمنامی و حریم خصوصی را حل کنیم».

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *