بررسی ساختارهای تورم‌زا (بخش دوم)

بازدیدها: ۸۰

در ادامه مبحث تورم به ریشه‌یابی و دلایل بروز تورم از نظر نظام بودجه‌ریزی و ایجاد پول جدید می‌پردازیم. ایجاد پول جدید و انبساط پایه پول: خلق پول جدید، پدیده‌ی نوظهوری در اقتصاد نیست، مسئله‌ای است که سالیان سال از دوران قاجار در ایران رواج داشت و ریشه آن به زمان ایجاد تجارت فرا مرزی برمی‌گردد و ظهور چشمگیر آن از زمان تأسیس بانک‌ها شکل گرفته است. در ابتدا، اعتبار هر بخش از پول به منابع طلای موجود در کشورها بستگی داشت، اما در زمانی که بازرگانی خارجی ایجاد شد، به عبارت دیگر، هر برگ پول، معادل حجمی از طلا به عنوان پشتوانه آن در خزانه کشور بود، اما از زمانی که کشورها دست به تجارت زدند و می‌بایست ارزش پولی خود را در کشورهای دیگر نیز حفظ می‌کردند، سطح چاپ پول از میزان پشتوانه طلا خود را افزایش دادند. به عبارتی، از استاندارد طلایی خود دور شدند و میزان پول در گردش چه در داخل کشور و چه در خارج، از رشد اقتصادی، سبقت گرفت. این امر باعث شد که ارزش پول از طریق پول در گردش و قابل مشاهده در جامعه تعیین شود و بانک مرکزی نیز بیش از نرخ رشد اقتصادی در هر زمان، پول به چرخه مالی تزریق کند. در نتیجه ارزش پول نسبت به کالاها و خدمات سقوط کرده و قیمت‌ها افزایش می‌یابد. به عبارت دیگر، هر چه جنس کمیاب‌تر باشد ارزش آن بیشتر می‌شود. حال با افزایش دسترسی به پول وتزریق پول در جامعه بر اثر چاپ پول جدید، نقدینگی نیز افزایش می‌یابد و در ازای یک مقدار مشخص از کالا و خدمات، افراد پول بیشتری پرداخت خواهند کرد که به‌طور اجتناب ناپذیری افزایش تقاضا رخ می‌دهد که افزایش قیمت‌ها را در پی خواهد داشت.

 مسئله دیگر در انبساط پایه پولی، بدهی‌های خارجی می‌باشد. مسلم است که بخش عمده‌ای از بودجه هر کشور به تجارت خارجی آن کشور برمی‌گردد. امری که در کشور ما نیز با توجه به وجود نفت به شکل بارزی وجود دارد. اما آمد و شدهای مالی کشورها و تأمین امنیت در حاشیه یک کشور، ممکن است بدهی‌های مالی برای آن کشور ایجاد کند، امری که هیچ‌گاه از زبان سران یک دولت شنیده نمی‌شود، اما قراردادهای مالی، توسعه‌ای و اقتصادی، همیشه یک جنبه بدهی نیز خواهد داشت. این امر می‌بایست از داخل کشور تأمین شود و برای تأمین آن دو راه بیشتر وجود ندارد، چاپ پول و افزایش مالیات.

افزایش مالیات باعث می‌شود که خدمات یا کالاها یا با افزایش قیمت ارائه شوند که خود تورم است یا باعث می‌شود که خدمات و کالاها با کیفیت کمتری عرضه شوند که این امر نیز نوعی تورم به نام تورم پنهان محسوب می‌شود. لذا این مورد چون تأثیر مستقیمی در ایجاد تورم دارد و بروز تورمی آن زودتر رخ می‌دهد، دولت‌ها کمتر به سراغ آن می‌روند و ناچار دست به چاپ پول جهت افزایش پول در گردش و تأمین ارز از داخل کشور یا افزایش توان تولید می‌زنند که منجر به افزایش صادارت و تأمین ارز می‌گردد. پیش‌تر به این مسئله اشاره شد که چون چاپ پول بدون پشتوانه است، خود باعث افزایش گردش پول می‌شود و افزایش قیمت‌ها و تورم را به همراه خواهد داشت.

 با افزایش سطح نقدینگی در جامعه، یک عامل دیگر نیز خودنمایی می‌کند که تأثیر بسزایی(به جز موارد ذکر شده) در ایجاد تورم دارد و آن هم تأثیر کشش تقاضایی می‌باشد که بروز آن به‌صورت افزایش دستمزد در چرخه اقتصادی نمایان می‌شود. با افزایش سطح دسترسی مردم به نقدینگی، تقاضای آن‌ها برای خرید کالاهای مصرفی نیز افزایش می‌یابد. این افزایش تقاضا برای کالاهای مصرفی، منجر به تقاضا برای تولید آن‌ کالا می‌شود که در نتیجه شرکت‌ها جهت تراز عرضه و تقاضا، قیمت‌ها را به نسبت میزان تقاضای مصرف‌کننده افزایش می‌دهند، این امر دو نتیجه دیگر نیز به همراه خواهد داشت، نخست، تعیین قیمت‌ها بر اساس تقاضای زیاد که منجر به گران‌تر شدن قیمت آن محصول می‌شود و برای تأمین مالی خرید آن محصول، چرخه تورم ایجاد می‌کند و دوم، افزایش سطح دستمزد برای تولید آن محصول که با افزایش نقدینگی، تورم را ایجاد خواهند کرد.

با افزایش سطح قیمت‌ها، تأثیر فشار هزینه در دیگر شرکت‌ها و بنگاه‌های اقتصادی نیز جلوه خواهند کرد. عاملی که موجب افزایش قیمت مواد اولیه شده، حال با گران‌ترکردن قیمت محصول نهایی، به دوش خریدار می‌افتد. در این بین، به جز مسئله افزایش قیمت که خود تورم می‌باشد، مسئله دیگری نیز وجود دارد و آن‌هم یکسان نبودن نسبت افزایش قیمت مواد اولیه به محصول نهایی به صورتی است که اگر ۵% افزایش قیمت مواد اولیه در یک کارخانه وجود داشته باشد، قیمت محصول نهایی بیش از ۵% افزایش قیمت دارد. با توجه به این‌که هزینه‌های کارگر و هزینه‌های ثابت سالیانه افزایش می‌یابد و عمدتاً  هزینه‌های مواد اولیه در زمان کوتاه‌تری متوجه تورم می‌شوند، لذا مازاد افزایش قیمت مواد اولیه به نسبت محصول نهایی، خود موجب افزایش نقدینگی و عامل مجدد تورم خواهد شد.


نویسنده: سید میلاد حسینی

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *