تأثیر فقدان برنامه‌ریزی راهبردی در نظام‌های آموزشی

بازدیدها: ۲۶

آموزش در هر دو سطح خرد و کلان نقش بسیار مهمی دارد. آموزش موجب نشر و گسترش تفکرات، عقاید، تکنولوژی‌ها و علوم مختلف در بین افراد می‌شود. در واقع، می­‌توان گفت که تمام پیشرفت‌ها و دستاوردهای انسان مدیون آموزش است. دنیای امروزی به ما آموخته است که برای ایجاد تحول اساسی در انسان‌ها، گروه‌ها، سازمان‌ها و به‌­طور کلی در یک جامعه؛ آموزش‌های تخصصی و کارآمد نقش تعیین­‌کننده و سرنوشت­‌سازی دارند. آموزش برای ایفای چنین نقشی در جامعه، در وهله اول باید متحول گردد، از مدیریت نوین بهره گیرد و پس از آن درصدد تحول جامعه برآید. دستیابی به چنین هدفی در گرو اعتماد مدیران ارشد به برنامه‌ریزی راهبردی و اجرای درست آن است، زیرا همان­طور که در مطلب «درآمدی بر برنامه‌ریزی راهبردی» گفته شد، برنامه‌ریزی راهبردی مهم‌ترین رکن مدیریت است.

دلیل اهمیت برنامه‌ریزی راهبردی در نظام‌های آموزشی، ایجاد تفکر و اندیشه آینده‌نگرانه­‌ای است که باید در نظام آموزشی کشور وجود داشته باشد. اداره و مدیریت محیط‌های مختلف آموزشی با استفاده از برنامه‌ریزی راهبردی کمک می‌کند که با بهره‌گیری و الگوبرداری از روش­‌های منطقی و پویا، گزینه‌های راهبردی صحیح‌­تری انتخاب شوند. تأثیر برنامه‌ریزی راهبردی را می‌توان در نظام‌ آموزش عالی، نظام آموزش و پرورش، نظام آموزش و توسعه‌ی روستایی و حتی نظام آموزش مجازی مشاهده کرد.

برای مثال، برنامه‌ریزی راهبردی در نظام آموزش عالی به رؤسای دانشگاه‌ها کمک می‌کند که بتوانند روش‌های نوین آموزشی باکیفیت را به فضای قبلی خود بیفزایند، همچنین به آن‌ها کمک می‌کند تا راه­‌حل­‌های دستیابی به ارتباط مؤثر با فرصت‌های بیرون از دانشگاه درخصوص صنعت، تجارت، بازرگانی و خدمات را پیدا کنند و به این ترتیب، آینده شغلی دانشجویان را تاحدودی روشن سازند. علاوه بر این، به مدیران ارشد آموزش و پرورش کمک می‌کند که بتوانند به راهبردهای موفقیت در عناصر خود برسند و آن­ها را در تربیت و آموزش نیروی جوان آینده کشور به­‌کار گیرند.

یکی از مؤثرترین و مهم‌ترین کارکردهای برنامه‌ریزی راهبردی را می‌­توان در نظام آموزش و توسعه روستایی مشاهده کرد. برنامه‌ریزی راهبردی به نیروها و ارگان‌­هایی هم‌چون بهداشت، بهزیستی، جهاد کشاورزی و غیره در روستا کمک می‌کند تا یک برنامه‌ی جامع آموزشی برای رفع مسائل و مشکلات زنان، دختران و جوانان روستایی طراحی کنند. یکی از دلایل رشد بیکاری و بزهکاری در بین روستائیان، عدم آموزش صحیح آن­ها در زمینه‌­های مختلف می‌باشد که با برنامه‌ریزی راهبردی صحیح و کارآمد می‌توان از رشد این عوامل مخرب جلوگیری کرد و جامعه روستایی کشور را به سمت توسعه‌ی فردی و اجتماعی سوق داد.

نظام آموزش مجازی نیز نتیجه فرآیند اجرای یک برنامه ریزی راهبردی است که در آن اهدافی هم‌چون استفاده از تکنولوژی در آموزش به خوبی تحقق یافته است.

هدف برنامه‌ریزی راهبردی، انجام کارهای درست است نه درست انجام دادن کارها. به عبارت دیگر، برنامه‌ریزی راهبردی به‌­دنبال بهبود فرآیند انجام کارها در نظام آموزشی نیست؛ بلکه به‌­دنبال انجام کارهای بهتر است. برای مثال، رئیس دانشگاهی که می‌خواهد در حوزه‌ی آموزش و تحصیلات تکمیلی از برنامه‌ریزی راهبردی استفاده کند، هدف اصلی او دگرگونی در وضعیت فعلی است، نه ادامه و بهبود روند جاری.

گاهی در مسیر اجرای امور مشکلاتی وجود دارد که مانع از انجام آن­ها می­‌شود، برنامه‌ریزی راهبردی نیز از این قاعده مستثنی نیست. مشکلاتی که ممکن است در این راستا وجود داشته باشند، عبارت­‌اند از:

۱- عدم تمایل انسان‌ها به تغییر و تحول در خود و کار خود ۲- ابهامات آینده ۳- عدم به­‌کارگیری افراد متخصص و کارآمد در این زمینه ۴- عدم شناخت وضعیت موجود به‌­طور کافی ۵- عدم داشتن بینش و چشم‌­انداز درست نسبت به آینده و جایگاه آن

مدیران ارشد باید به‌­خوبی از این مشکلات آگاه باشند و برای پیشگیری و رفع آن‌ها آمادگی کامل به‌­دست بیاورند.

با استفاده از آموزش می توان به تفکرات و مسیرهایی که افراد در یک سازمان یا حکومت طی می کنند، جهت داد، همچنین با استفاده از برنامه ریزی راهبردی در آموزش، می توان این تعلیمات را هدفمند و مسیر پیش رو را روشن و هموار کرد. به کمک برنامه‌ریزی راهبردی در آموزش می‌توان سرنوشت یک کشور را از تاریکی و نابودی به سرنوشتی روشن و پابرجا تبدیل کرد. تحول آموزشی که ازطریق برنامه‌ریزی راهبردی اتفاق می‌افتد، رمز موفقیت کشورهای توسعه­‌یافته کنونی ازجمله سنگاپور است. کشور سنگاپور با استفاده از تحول آموزشی توانست در همه زمینه‌­های حکومتی، طی نیم قرن اخیر، انسان‌هایی هم­سو با اهداف خود تربیت کند. سنگاپور با گذشت زمان، سیر تحول را در کشور خود کامل کرده و هم‌­اکنون یکی از کشورهای قدرتمند از نظر اقتصادی محسوب می­‌شود.

با توجه به مطالب گفته شده، برنامه‌ریزی راهبردی در نظام‌های آموزشی بسیار مهم و ضروری است. مدیران ارشد با برنامه‌ریزی راهبردی اصولی و صحیح می­‌توانند موجب تحول و رشد در آینده نظام آموزشی کشور شوند. به­‌خاطر تأثیر نظام آموزشی بر کل نظام‌های موجود در کشور اعم از سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی می‌توان با بهبود آن، آینده‌ایی روشن برای کل کشور متصور شد. در پایان، از ایزد تعالی استدعا دارم که به مدیران نظام آموزشی کشور کمک کند تا در برنامه‌ریزی راهبردی و تحول آموزشی خود بیش از پیش موفق شوند.


نویسنده: سید میلاد نوابی

منبع: کتاب برنامه‌ریزی راهبردی در نظام آموزشی؛ نوشته: دکتر محمدرضا نیستانی

مقاله برنامه‌ریزی استراتژیک برای نظام آموزش عالی ایران؛ نوشته: جمال‌الدین طیبی