بررسی علل ناهنجاری‌های رفتاری در موضوع رعایت اصول بهداشتی

بازدیدها: ۲۷۶

.  با شیوع پاندمی ویروس کوید ۱۹ در سطح جهان، کشور‌ها دچار تحولات اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و سیاسی شده‌اند.

. تا زمان نابودی این ویروس، رعایت اصول بهداشتی باید امری قطعی و جزئی از زندگی روزمره مردم قرار گیرد.

. امروزه رعایت اصول بهداشتی به عنوان یک هنجار اجتماعی تلقی شده و عدم رعایت آن یک رفتار ضد اجتماعی و نقض قانون است.

با شیوع ابتلا به ویروس کوید ۱۹ و تبدیل آن به یک پاندمی در سطح جهان و کشورهای مختلف دچار تحولات مختلف اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و حتی سیاسی شده‌اند. هرچند این مسئله در ابتدا صرفاً به عنوان موضوعی در حیطه علوم پزشکی و اصول بهداشتی تلقی می‌شد اما گستردگی غیرقابل تصور آن در سطح مناطق مختلف جهان رفته رفته پای مباحث مربوط به کوید ۱۹ را به محافل مختلف سیاسی اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی باز کرد.

در این نوشتار تلاش بر این است که موضوع کیفیت و کمیت رعایت اصول بهداشتی اعلام شده از سوی مراکز علوم پزشکی را از دیدگاه جامعه شناختی و رویکرد انحرافات اجتماعی مورد بررسی قرار دهیم. بر اساس نظریات عمده متخصصین علوم پزشکی و بهداشتی تا زمان ریشه کن شدن قطعی این بیماری در مناطق مختلف جهان توسط آحاد جامعه باید به امری قطعی و جزیی از سبک زندگی روزمره همه‌ی مردم قرار گیرد.

بر همین اساس رعایت این اصول بهداشتی را می‌توان به نوعی به عنوان یک هنجار اجتماعی تلقی کرد اما در این بین در مناطق مختلف دنیا و از جمله جامعه ایران نمونه های بسیاری از عدم رعایت این اصول بهداشتی گزارش شده است که این رفتار عملاً یک انحراف و ناهنجاری اجتماعی است. این موضوع بر اساس مشاهدات میدانی و به استناد گزارش های رسمی زیر قابل استناد است:

بررسی علل ناهنجاری‌های رفتاری در موضوع رعایت اصول بهداشتی

البته نباید از نظر دور داشت که قبل از شیوع بیماری کوید ۱۹ نیز رعایت کلیه‌ی اصول بهداشتی پذیرفته شده در جوامع مختلف توسط همه‌ی مردم به طور کامل اتفاق نمی‌افتاد اما در شرایط کنونی و با حساسیت بیش از پیش رعایت اصول بهداشتی نتایج مخرب عدم رعایت آن بیش از پیش سلامت جانی و روانی مردم و ثبات اقتصادی، اجتماعی جوامع مختلف را تهدید می‌کند. بنابراین پرداختن به علل بروز این ناهنجاری اجتماعی در شرایط کنونی بسیار پراهمیت می‌باشد.

شیوه مواجه با هنجارهای اجتماعی توسط آحاد مختلف جامعه متأثر از چارچوب‌های رفتاری مختلفی است که در ذهن افراد یک جامعه شکل می‌گیرد. این چارچوب‌های رفتاری به خودی خود متأثر از ساختارهای مختلف سیاسی، اجتماعی، فرهنگی، قانونی و نظارتی است که به واسطه متفاوت بودن آن‌ها در جوامع مختلف شاهد مواجه متفاوت مردم با هنجار‌های اجتماعی در نقاط مختلف دنیا هستیم.

در موضوع مورد بحث شاهد آن هستیم که در کشور‌هایی که ساختار‌های قانونی و نظارتی کامل و درستی به عنوان ضمانت اجرایی هنجار اجتماعی یاد شده (رعایت اصول بهداشتی در زمان شیوع بیماری کوید ۱۹) وجود داشته است، مردم به مراتب بیشتر از سایر کشور‌ها به رعایت این اصول بهداشتی پرداخته اند. در بسیاری از این کشور‌‌ها عدم رعایت اصول بهداشتی ابلاغ شده به عنوان یک رفتار ضد اجتماعی و نقض قانون تلقی می‌شود و مشمول پرداخت جریمه‌های مالی و تن دادن به محدودیت‌های اجتماعی مختلف می‌شود در مقابل در کشور‌‌هایی که سیستم‌های نظارتی و ساختار‌های سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و قانونی برای مقابله با افرادی که در این زمینه اصول یاد شده را رعایت نکرده و باعث بروز شکل خاصی از انحراف و ناهنجاری اجتماعی می‌شوند ضمانت اجرایی و شیوه برخورد قانونی مشخصی تعریف نشده است شاهد گسترش این ناهنجاری در بین آحاد مختلف جامعه هستیم.

در چنین جوامعی چارچوب ذهنی بسیاری از افراد بر عدم تمکین به قوانین اجتماعی، مدنی و سیاسی منطبق شده و عملاً مخالفت با هر هنجاری باعث ایجاد نوعی حس قدرت و اعتماد بنفس در این افراد می‌شود که این نیز خود نوعی از انحراف اجتماعی است و بدون شک فاکتور‌های مختلفی بر شکل‌گیری چنین رفتار‌هایی تأثیر‌گذار می‌باشد از جمله فاکتورهایی که بر این روند تأثیر‌گذار است می توان به موارد زیر اشاره کرد:

۱- نارضایتی از شرایط اقتصادی

۲- نارضایتی از شرایط سیاسی

۳- نارضایتی از شرایط فرهنگی، اجتماعی

۴- سطح فرهنگی پایین و عدم آگاهی اجتماعی مردم

هرچند همه موارد مطرح شده بر بروز ناهنجاری یاد شده تأثیر‌گذار است اما سهم هر یک از آن‌ها در بروز این ناهنجاری‌ها در مناطق مختلف و بین اقشار گوناگون، متفاوت است.

در موضوع رعایت اصول بهداشتی در زمان گسترش بیماری کوید ۱۹ هرچند احتمال تأثیر سه پارامتر اولیه ذکر شده در بروز ناهنجاری مورد بحث قابل انکار نیست اما آخرین فاکتور که سطح فرهنگی مردم و میزان آگاهی اجتماعی آنان است در این موضوع تأثیر قالب داشته تا جایی که می‌تواند عملاً تأثیر منفی سه پارامتر ابتدایی را در روند توسعه رعایت اصول بهداشتی اعلام شده به حد چشمگیری کاهش دهد.

رفتار‌‌ها یا قوانین مختلف برای تبدیل شدن به هنجار‌‌های اجتماعی نیازمند آموزش، آگاهی بخشی و اطلاع رسانی عمومی درست می‌باشدکه در این بین نقش رسانه‌ها به شدت حائز اهمیت است در بررسی‌های میدانی مشخص می شود فاکتور چهارم که عدم آگاهی از حساسیت و وخامت اوضاع جهان در پی شیوع این بیماری است تأثیر قالب داشته و اگر آحاد مختلف جامعه آگاهی کامل نسبت به حساسیت و وخامت اوضاع داشته باشند به صورت داوطلبانه به رعایت این هنجار پرداخته و عملاً زمینه بروز ناهنجاری یاد شده برطرف خواهد شد. که البته این تأثیر را در کنار وجود الزامات قانونی برای جلوگیری از بروز ناهنجاری مورد بحث شاهد خواهیم بود.

نتیجه آن‌که اگر در پی رعایت اصول بهداشتی اعلام شده از طرف مردم هستیم و انتظار داریم هیچ‌گونه ناهنجاری رفتاری و اجتماعی در این زمینه رخ ندهد باید دو موضوع به جدیت پیگیری شود:

۱- اطلاع‌رسانی در خصوص سه آینده محتمل، ممکن و مطلوب در پی رعایت و یا عدم رعایت اصول بهداشتی اعلام شده که این خود فشار اجتماعی لازم برای رعایت این اصول را فراهم می‌آورد.

۲- برخورد قانونی در کنار مجازات‌های سنگین مادی و محدودیت‌های اجتماعی برای افرادی که دست به این ناهنجاری اجتماعی می‌زنند.


نویسنده: مریم جهانبخش

One thought on “بررسی علل ناهنجاری‌های رفتاری در موضوع رعایت اصول بهداشتی

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *