سرمایه‌های اجتماعی ثروتی رو به زوال (بخش اول)

بازدیدها: ۱۹۴

. ذات سرمایه‌های اجتماعی بیش از آنکه نیازمند توسعه باشند، به مراقبت برای جلوگیری از کمرنگ شدن و از دست رفتن آن نیاز دارد.

. بازیگران اصلی صحنه این سرمایه‌ها، نهادهای حاکمیتی و نخبگان جامعه هستند و مخاطبان اصلی این حوزه را عموم مردم شکل می‌دهند.

. سرمایه‌های اجتماعی در یک جامعه در دل روابط افراد یک جامعه با یکدیگر و افراد یک جامعه با حکومت و دولت شکل گرفته و بروز پیدا می‌کنند.

هر جامعه برای ثبات، رشد و بالندگی به ملزومات و بستر‌هایی نیاز دارد که از آن جمله می‌توان به سرمایه‌های اجتماعی که به عنوان بستری برای ثبات، رشد و بالندگی از آن‌ها یاد می‌شود اشاره کرد. سرمایه‌های اجتماعی مفهومی پیچیده و مهم و البته جدید در حوزه جامعه‌شناسی، سیاست، اقتصاد و فرهنگ محسوب می‌شوند، البته این مفهوم به عنوان موضوعی مستقل در علوم انسانی، جدید و بدیع است و اگرچه از همان ابتدای زندگی بشر بر این کره‌ی خاکی مطرح بوده اما در گذشته به شکل امروز به‌وضوح درباره آن تحقیق و بررسی صورت نگرفته است.

سرمایه‌های اجتماعی مفهومی است که رد پای آن را می‌توان در همه‌ی سطوح ارتباطات اجتماعی بشر، از یک فرد تا یک جامعه، جستجو کرد. ذات سرمایه‌های اجتماعی بیش از آنکه نیازمند توسعه باشند، به مراقبت برای جلوگیری از کمرنگ شدن و از دست رفتن آن نیاز دارد. در سطح کلان، سرمایه‌های اجتماعی یک جامعه در کل شباهت بسیار زیادی با مفهوم اعتبار و آبرو دارند که برای یک فرد در جامعه انسانی تعریف می‌شود و عملاً مفهومی درون‌زا به شمار می‌رود؛ به این معنی که نگاه و تصور افراد در داخل یک جامعه تعیین‌کننده‌ی میزان سرمایه‌های اجتماعی آن جامعه است؛ نه تعاملات بیرونی و اعتبار جهانی آن جامعه. بر همین اساس، توجه به برخی نکات در دل یک جامعه به اصلی اساسی برای حفظ و توسعه سرمایه‌های اجتماعی تبدیل شده است که در صورت وجود، حفظ و توسعه این ثروت‌های اجتماعی، بستر رشد و توسعه و بالندگی در ابعاد گوناگون برای آن جامعه میسر خواهد شد.

سرمایه‌های اجتماعی در یک جامعه در دل روابط افراد یک جامعه با یکدیگر و افراد یک جامعه با حکومت و دولت شکل گرفته و بروز پیدا می‌کنند. در دنیای کنونی، رسانه‌ها نقش بسزایی در این زمینه می‌توانند ایفا کنند که البته این تأثیر می‌تواند به شکل مثبت یا منفی بروز نماید.

نکته حائز اهمیت در زمینه این سرمایه‌ها این است که برای شکل‌گیری آن‌ها به سال‌ها تلاش مستمر و مجدانه نیاز است اما نتایج مخرب یک اقدام اشتباه در این زمینه، بسیار سریع و وسیع نمود پیدا خواهد کرد و این مسأله تا حدی حساس و بغرنج است که اشتباه یک فرد در یک سیستم می‌تواند به میزان زیادی از سرمایه‌های اجتماعی آن سیستم بکاهد. به جهت پیچیدگی‌های دنیای امروز در ابعاد مختلف، آحاد جامعه به آموزش‌های کاربردی در خصوص حفظ سرمایه‌های اجتماعی یک جامعه و اهمیت آن‌ها نیاز دارند، چرا که با سرعت سرسام‌آور، پیچیده‌تر شدن ابعاد مختلف زیست در جهان کنونی، حساسیت و اهمیت این موضوع هر روز بیشتر از قبل می‌شود. بر همین اساس، سطح مناسب آگاهی و مهارت‌های لازم شهروندان یک جامعه در خصوص سرمایه‌های اجتماعی و راه‌های حفظ آن به یکی از اساسی‌ترین پایه‌های بقای تمدن‌ها، حکومت‌ها و ساختار‌های اجتماعی بدل شده است. یکی دیگر از علل پیچیدگی مفهوم سرمایه‌های اجتماعی، گستردگی نفوذ و تأثیر‌گذاری آن‌ها است تا جایی که کمتر مفهومی را می‌توان یافت که در موضوعات اجتماعی، سیاسی، اقتصادی و فرهنگی به صورت همزمان و به شکل مستقیم و غیرمستقیم تأثیر عمیق داشته باشد.

با این تفاسیر، مدت زمانیست که اخبار ناخوشایندی که تأثیرات بسیار نامبارکی دراین حوزه دارد به گوش می‌رسد و بیم آن می‌رود که با در نظر نگرفتن تبعات منفی گسترده و عمیق آن در جامعه هم شاهد شدت گرفتن این رویدادها باشیم هم رفته رفته سرمایه‌های اجتماعی گران‌بهای جامعه ما جای خود را به افسار گسیختگی اجتماعی و توسعه ضد ارزش‌ها در شکل اجتماعی آن بدهند. در جوامع مدرن امروزی، بازیگران اصلی صحنه این سرمایه‌ها، نهادهای حاکمیتی و نخبگان جامعه هستند و مخاطبان اصلی این حوزه را عموم مردم شکل می‌دهند. در این شرایط کوچک‌ترین لغزش‌های قانونی و اخلاقی از افرادی که به عنوان نماینده دولت، دستگاه قضایی، نیروهای نظامی و نماینده حاکمیت هستند، ضربات سهمگین و جبران‌ناپذیری بر پیکره‌ی سرمایه‌های اجتماعی جامعه خواهد زد. امید است دستگاه‌های اجرایی، نظامی، امنیتی و انتظامی با آموزش دقیق‌تر و کاربردی‌تر همکاران در این حوزه و دستگاه قضایی با برخورد سریع، صریح و قاطعانه با خاطیان و رسانه‌های مختلف با اطلاع‌رسانی و آگاهی‌سازی جامعه در ابعاد مختلف این حوزه برای دور شدن از خطر محتمل از دست رفتن سرمایه‌های اجتماعی جامعه ایرانی گام‌های مؤثری برداشته و افق روشنی برای آینده جامعه در این حوزه رقم بزنند. در این مسیر اندیشکده‌ها با مسأله‌یابی، عارضه‌یابی و ارائه راهکارها می‌توانند تسهیل‌گر مسیر بوده و از خطاهای احتمالی و البته جبران ناپذیر در این حوزه جلوگیری کنند.


نویسنده: محسن شیروانی

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *