سیر تحول آموزش و پرورش در تاریخ ( قسمت دوازدهم، قرن ۱۹ میلادی)

بازدیدها: ۶۵۷

. در قرن ۱۹ میلادی پستالوزی، هربارت و فروبل به مطالعات بسیاری در باب فلسفه آموزش و پرورش پرداختند.

.آموزش‌های دینی و اخلاقی نیز مورد توجه پستالوزی بود، زیرا او معتقد بود انسان زمانی خدا را می‌شناسد که خود را شناخته باشد.

. هربارت آموزش درست را آموزشی می‌دانست که همسو با علاقه کودک باشد.

. فروبل معتقد بود که: تعلیم و تربیت باید شخصیت کودک را پرورش دهد و اساساً این رشد باید خودجوش باشد.

. فروبل عقیده داشت که در ذات هر موجودی، غایتی نهفته که با او آفریده شده است ولی این مقصود، با تعلیم و تربیت محقق می‌شود. 

در دو قسمت گذشته سیر تحول آموزش و پرورش در تاریخ قرن ۱۹ میلادی به بررسی اتفاقات سیاسی، اجتماعی و فرهنگی پرداختیم و همانطور که قبلاً گفته شد، این اتفاقات تأثیر مستقیم بر روی ایجاد نظام آموزشی دارد. با توجه به شرایط حاکم بر جامعه و اندیشه‌های موجود در قرن ۱۹ میلادی بسیاری از افراد دانشمند و کارشناس مسائل اجتماعی برآن شدند که از قدرت تعلیم و تربیت استفاده کنند و نسلی را برای آینده روشن بشریت پرورش دهند. این افراد غالباً جزو افراد تحصیل کرده و دارای ایده‌های مختلف علمی بودند که در ادامه به معرفی تعدادی از این افراد خواهیم پرداخت.

پستالوزی (Pestalozzi,1746-1827):

پستالوزی از مربیانی است که آثار مکتوب بسیاری دارد و نظریات و آراء خود را بواسطه‌ی آن‌ها نشر داده است. او به کودکان بی سرپرست و محروم توجه ویژه‌ایی داشت و حتی قسمتی از مزرعه خود را به مدرسه تبدیل کرد تا بتواند کودکان مستمند را در آن‌جا آموزش بدهد. پستالوژی تعلیم و تربیت را رشدی طبیعی می‌دانست که باید شامل تمام توانایی‌ها و استعداد کودک به صورت هماهنگ باشد؛ یعنی جسم، ذهن و عاطفه باید به طور توامان پرورش یابند. پستالوزی بر این اعتقاد بود که تمام حواس ما، مخازن دانش ما هستند. این اعتقاد او موجب وارد شدن اشیای واقعی در دروس روش آموزش او شد. در این روش کودک مشاهدات و تجربه‌ی علمی خود را از طریق  تحلیل و مطابق با آنچه که در گنجینه حواس داشت، متوجه می‌شد. هدف از این روش آشنایی کودک با مجموعه‌ایی از حقایق و کاربرد آن‌ها بود.

آموزش‌های دینی و اخلاقی نیز مورد توجه پستالوزی بود و می‌گوید: انسان، آن‌گاه خدا را می شناسد، که خود را بشناسد. هیچ کس نمی تواند تنها از راه گفتار، کسی را به سوی دین هدایت کند و این کار با کردار ممکن است. چه سودی دارد به کودک یتیم بگوییم که پدری در آسمان‌ها دارد. اگر کودک یتیمی را مانند فرزند خود بزرگ کنید، آموخته‌اید که پدری در آسمان‌ها دارد؛ همان خدایی که شما را چنان آفریده است که کودک یتیم را همچون فرزند خود بنگرید.

اساس کار پستالوزی در آموزش، محبت بود و انضباط خشک همراه با خشونت در روش او جایگاهی نداشت. او بسیار در تربیت معلمانی همسو با روش خود تلاش کرد و همواره افراد زیادی برای آموزش روش پستالوزی از نقاط مختلف جهان به او مراجعه می‌کردند.

هربارت (Herbart,1776-1841):

هربارت یک مربی آلمانی بود که مطالعات بسیاری در باب فلسفه آموزش و پرورش داشت و مدت‌ها به تدریس این موضوع می‌پرداخت. او تعلیم و تربیت را به صورت یک رشته تحصیلی دانشگاهی تبدیل کرد و با این کار خواستار این بود که بتواند پایه‌های تعلیم و تربیت را استوارتر سازد. او در این زمینه حتی مدرسه‌ایی تجربی تأسیس نمود تا بتواند عقاید و افکار خود را در آن آزمایش کند.

هربارت بر این عقیده بود که: آموزش درست، آن است که با علایق کودکان همراه باشد، زیرا علاقه و توجه با یکدیگر ارتباط نزدیک دارند. او توجه را به دو دسته تقسیم می‌کرد: دسته اول توجهی که خود به خود از طرف کودک، آزادانه و به میل خویش بروز می‌یابد و دسته دیگری، توجهی که به صورت اجباری کودک به سوی او برانگیخته می‌شود. او کودکان را از حفظ حقایق به صورت مجزا دور می‌کرد و اعتقاد داشت که حقایق با هم پیوستگی دارند و برای فهم بهتر باید حقایق جدید را با توجه به آموزش‌های گذشته فرا بگیرند.

او برای آموزش بهتر کودکان مراحلی را در نظر گرفت که عبارتند از:

  • آمادگی: کودک برای یادگیری و شناخت باید به موضوع مورد یادگیری علاقه داشته باشد و در این مرحله، ذهن او باید برای آموختن آماده شود.
  • ارائه مطالب: در این مرحله، مطالب تشریح و درس ارائه می شود.
  • ربط یا تداعی: در این مرحله، کودک مطالب جدید را با آموخته های قبلی خود ارتباط می‌دهد و تشابهات و تفاوت‌های دانستنی‌های قبلی با درس جدید مشخص می‌شود.
  • تعمیم: این مرحله، شامل تدوین قواعد، اصول و تعریف‌ها است.
  • کاربرد: در این مرحله، دانش‌آموز استنباط خود را از اصول کلی که در مرحله چهارم به دست آورده است، به آزمایش می‌گذارد و عملاً آن را به کار می‌گیرد.

به عقیده هربارت آموزش پایه پرورش است. زیرا با سازماندهی اندیشه‌ها، تعهد و انگیزه پدید می‌آید و در چگونگی رفتار، منش و اخلاق کودک تأثیر می‌گذارد. او آموزش را اینگونه معنی می‌کند که آموزش زمینه ساز پدید آمدن اندیشه‌های تازه و پیوند آن‌ها با اندیشه‌های پیشین است.

فروبل (Frobel,1782-1852):

فروبل، مربی بزرگ آلمانی است که دارای کودکی سختی بود، او بخاطر عدم درک درست توسط والدین و عدم تربیت صحیح از جانب آن‌ها به صورت مردی کم‌رو و درونگرا تبدیل شد. فروبل سال‌ها از شغلی به شغل دیگر گمارده می‌شد تا در مدرسه کوچکی واقع در فرانکفورت به تدرس پرداخت و علاقه بسیاری به تدریس پیدا کرد. او پس از آن به سوییس برای آموزش روش پستالوزی سفر کرد و با مطالعه‌های بسیار در این روش به آلمان بازگشت و در سال ۱۸۱۶ مدرسه‌ایی کوچک، بر اساس روش پستالوزی تأسیس نمود و به تدریج به شرح دیدگاه‌ها و نظرات تربیتی خود و تألیف کتاب و مقاله پرداخت.

او اولین بنیان‌گذار مهدکودک به نام باغ کودک بود و نظرات تربیتی و پرورشی خود را در آن مهدکودک به‌کار بست. فروبل معتقد بود که: تعلیم و تربیت باید شخصیت کودک را پرورش دهد و اساساً این رشد باید خودجوش باشد. او برنامه‌های مهدکودک خود را جوری ترتیب داد که کودک به صورت خودجوش به فعالیت می‌پرداخت. اساس کار مهدکودک فروبل حرکت، بازی، شعر، شناخت رنگ‌ها، داستان و انواع فعالیت‌های مختلف بود و به وسیله اسباب بازی و سرگرمی فعالیت‌های جسمی کودکان را کنترل می‌کرد.

فروبل بر داستان تأکید فراوان داشت، زمانی که مربی داستان را برای کودک بازگو می‌کرد اثر آن داستان را در بازی‌ها، شعرها و… کودک می‌توانست مشاهده کند.

وی عقیده داشت که در ذات هر موجودی، غایتی نهفته که با او آفریده شده است ولی این مقصود، با تعلیم و تربیت محقق می‌شود. تربیت نیز یک مقصد دارد و آن پروردن طبیعت حقیقی و خدایی انسان و نمایان کردن جنبه‌های ابدی و بی پایان او است.

در قرن ۱۹ میلادی شاهد آغاز روش‌های نوین آموزشی و تربیتی برای کودکان هستیم و مهمترین نکته در این روش‌ها پرهیز از انضباط اجبرای و خشن و رهایی کودکان در آموزش بر اساس توانایی و استعداد کودکان است. در این قرن توجه ویژه‌ایی به آموزش و تربیت از سنین پایین می‌شد و زمینه ساز انقلابی در امر آموزش قرن ۲۰ میلادی بود که در مطالب بعدی به آموزش و پرورش در قرن ۲۰ میلادی خواهیم پرداخت.


نویسنده: سید میلاد نوابی

2 thoughts on “سیر تحول آموزش و پرورش در تاریخ ( قسمت دوازدهم، قرن ۱۹ میلادی)

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *