سیر تحول آموزش و پرورش در تاریخ(بخش اول، چین باستان)

بازدیدها: ۲۲۶

تعلیم و تربیت یکی از اولین فعالیت‌هایی بود که انسان از بدو به وجود آمدن از آن استفاده کرده تا بتواند بقا پیدا کند. بشر بدون آن‌که بداند معنی کاری که می‌کند چیست، آموزه‌های خود که با توجه به تجربه و اندیشه بدست آورده بود را به نسل بعدی انتقال می‌داد. این آموزه‌ها در جهت حفظ جان آن‌ها در برابر بلاهای طبیعی، حیوانات، انسان‌های دیگر و … بسیار مؤثر بودند. انسان‌ها رفته رفته اهمیت این مسئله [که باید دانسته‌های خود را با دیگران در میان بگذارند تا نسل انسان زنده بماند] را درک کردند و در همین راستا به درجه‌ایی از دانش رسیدند که مراکزی برای آموزش در نظر گرفتند و به این ترتیب آموزش رسمی به وجود آمد. در اکثر تمدن‌های باستان آموزش و تعلیم و تربیت در جایگاه خاصی قرار داشت که عموم افراد نمی‌توانستند از آن بهره ببرند، بلکه تنها شاهزادگان و افراد خاص می‌توانستند از این آموزش‌ها در جهت پیشبرد اهداف عالی حکومتی استفاده کنند.

آموزش و تعلیم و تربیت در چین باستان:

در چین باستان از آموزش و پرورش برای تأمین و تربیت کادر اداری دولت استفاده می‌کردند و به آموزش و پرورش جنبه دولتی می‌دادند. به علت نفوذ زیاد این کادر آموزش‌دیده در دستگاه‌های دولتی نسبت به نظامیان برتری داشتند. به همین دلیل آموزش و پرورش در مرکز توجه قرار داشت. هدف آموزش در چین باستان، تربیت انسان‌هایی بود که به عقاید قدیم آشنایی داشته و بتوانند فرهنگ گذشتگان را حفظ و ادامه دهنده‌ی آن‌ها باشند. در برنامه تحصیلی چین باستان آموزش اعداد و دنباله آن‌ها، قدرت‌های برتر دنیا، فصول مختلف طبیعی، غلات، حیوانات، آب و هوا، روابط خانوادگی و سلسله‌های پادشاهی به چشم می‌خورد. آموزش در چین به کمک حافظه انجام می‌گرفت و آن‌ها ضرب‌المثلی داشتند به این مضمون: کسانی که کتاب را خوب به حافظه بسپارند باید اطمینان داشته باشند در آزمون رتبه اول را خواهند داشت. آن‌ها بعد از امتحان مقدماتی در سه مرحله امتحان که مرحله به مرحله دشوارتر می‌شد باید شرکت می‌کردند و با این روش دانش آن‌ها سنجیده می‌شد.

فلسفه تعلیم و تربیت در چین باستان از معدود فلسفه‌هایی است که بیشترین تمرکز را بر روی انسان و هستی او دارد. با مطالعه تعلیم و تربیت چین باستان متوجه آن می‌شویم که رد پای آیین کنفوسیوس در آن دیده می‌شود. اندیشه‌ی کنفوسیوس مانند تمامی ادیان مسئله انسان کامل را مطرح می‌کند. از دیدگاه کنفوسیوس انسان کامل، انسانی است که نمونه اعلای آدمیت باشد و نفس او به زینت کمال آراسته باشد. از نظر او انسان کامل انسانی است که در او تمامی صفات عالی انسانیت وجود داشته باشد و در تمامی جهات، آن را به نمایش بگذارد.

پنج خصلت انسان کامل از دیدگاه کنفوسیوس:

۱- عزت در نفس ۲- علو در رحمت ۳- خلوص در نیت ۴- شوق در عمل ۵- نیکی در سلوک

کنفوسیوس برای رسیدن به مقام عالی انسانیت، سه روش را مطرح می‌کند؛ روش اول: محبت، که هیچ‌گاه من را آزرده نساخت، روش دوم: حکمت که هیچ‌گاه برایم شک ببار نیاورد، روش سوم: شجاعت که هیچ‌گاه ترس و بیم در دل من ایجاد نکرد. او می‌گفت: «من مدعی نیستم که حکمت الهی و تقوا را دارا هستم، تنها چیزی که درباره خود می‌گویم این است که در راه و روش خود هیچ تردیدی ندارم و در تعلیم به دیگران هیچ‌گاه کوتاهی نکردم. این است انتهای عمل من و بس.» (ریموند راویه، ۱۳۵۵)

کنفوسیوس بیشتر یک معلم اخلاق بود، ولی افرادی که با او در ارتباط بودند می‌گفتند نمی‌توان کنفوسیوس را به درجه معلمی محدود کرد. کنفوسیوس به مراقبت و تشریفات مذهبی عصر خود علاقه نشان می‌داد به طوری که می‌توان او را سر مشق کامل دینداری به حساب آورد.

چین باستان تمدنی بسیار قدیمی است و تعلیم و تربیت در چین از تاریخ دیرینه‌ایی برخوردار است و علت توجه مردم چین به تعلیم و تربیت از تعالیم شخصیتی هم‌چون کنفسیوس است که هدف او ایجاد انسانی کامل در بشریت بود. رویکرد نظام تعلیم و تربیت چین باستان با وجود اندیشه‌های کنفوسیوس رویکرد انسان‌گرا یا اومانیسم می‌باشد. مردم چین باستان با اهمیت به اخلاق و صفات انسانی سعی در پیشبرد تمدن خود تا سالیان دراز داشتند که به وسیله رویکرد تعلیم و تربیت خود به این امر دست پیدا کردند. ولی این‌که آیا در زمان حال نیز این اندیشه‌ها پا برجاست یا خیر جای بررسی بیشتر دارد.


نویسنده: میلاد نوابی

منابع

بادکوبه و همکاران (۱۳۹۴)، بررسی تاریخچه تعلیم و تربیت با تاکید بر آیین کنفوسیوس در چین باستان با نگاهی بر چین معاصر، فصلنامه علمی- تخصصی پویش در آموزش علوم انسانی، سال اول، شماره اول.

 ریموند راویه (۱۳۵۵)، دو هزار دانشمند در جست و جوی خدای بزرگ، ترجمه فرامرز برزگر، تهران: جاویدان، چاپ اول.

3 thoughts on “سیر تحول آموزش و پرورش در تاریخ(بخش اول، چین باستان)

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *