فرهنگ فشم

در مقالات پیشین بیان کردیم که نقش رسانه‌ها در تمام ادوار تاریخ بی‌‌بدیل بوده و تأثیرگذاری آن‌ها در ابعاد مختلف زندگی بشر انکارناپذیر است. رسانه‌ها به‌ویژه «صدا و سیما» سهم و نقش قابل‌توجهی در ایجاد تغییرات و دگرگونی‌های سیاسی، اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و بهداشت و سلامت دارند. تأثیر رسانه‌ها در این عرصه و در تحولاتی مانند فرهنگ‌سازی بسیار شایان توجه است.

در این راستا، صدا و سیمای ایران [به‌عنوان یک رسانه عمومی تأثیرگذار] همزمان با شیوع ویروس مهلک کرونا در جهان با بهره‌گیری از ویژه‌برنامه‌ها و روش‌های مختلف، مردم را به رعایت فاصله‌گذاری اجتماعی، شست و شوی مداوم دست‌ها، زدن ماسک و پرهیز از تجمع و سفر برای مقابله با بیماری دعوت کرده است. ستاد ملی مبارزه با کرونا نیز بارها هشدار داده که موج سوم کرونا در راه است و جهان به‌طرز وحشتناکی درگیر این ویروس که به‌نوعی سلاح کُشتار جمعی محسوب می‌شود، شده است.

علاوه بر این، ستاد ملی مبارزه با کرونا و وزارت بهداشت با وضع قوانین جدی مانند: عدم ارائه خدمات به افرادی که ماسک نمی‌زنند، جریمه رانندگان و مسافران خاطی و همچنین توزیع ماسک به نرخ دولتی، توزیع الکل رایگان، ارسال پیامک‌های بهداشتی، راه‌اندازی سامانه پاسخ‌گویی به مبتلایان کرونایی و …، به همراه رشادت‌های کادر درمان کشور تلاش کرده‌اند تا تلفات جانی و به‌تبع آن خسارات مالی را به حداقل برسانند.

اما آنچه در مهار کرونا بیش از پیش حس می‌شود «خلأ فرهنگ در جامعه» است. پیش از این در مقاله «بررسی فرهنگ و ابعاد آن» بیان کردیم که فرهنگ عمومی به معنای فرهنگ غالب و گسترده‌ای است که در میان عموم جامعه رواج و رسوخ دارد و حوزه‌ای از عقاید،‌ ارزش‌ها، جلوه‌های احساسی و هنجارهاست که اجبار اجتماعی غیررسمی از آن حمایت می‌کند و فراتر از گروه‌ها و اقشار خاص در کلیت جامعه مورد قبول است.

به‌طور کلی، فرهنگ عمومی دارای ویژگی‌ها و شاخص‌های زیر است:

  • فرهنگ عمومی دارای دو جهت «عینی» و «اعتباری» است که می‌‌‌‏بایست هر دو را مدنظر داشت. از نظر مقام معظم رهبری، آیت‌‌‌‏الله خامنه‌‌‌‏ای، فرهنگ عمومی دو بخش دارد: یک بخش آن ظاهری و بارز، مانند: شکل لباس و شکل معماری که تأثیر خاصی بر روی ذهنیات و خلقیات و منش و تربیت افراد دارد و بخش دیگرش مربوط به امور نامحسوس مثل اخلاقیات فردی و اجتماعی مردم، وقت‌شناسی، وجدان‌کاری، مهمان‌دوستی و احترام به سایر افراد است.
  • فرهنگ عمومی حوزه‌‌‌‏ای از نظام فرهنگی جامعه است که پشتوانه آن اجبار قانونی و رسمی نیست، بلکه تداوم آن در گرو اجبار اجتماعی اعمال‌شده از سوی آحاد جامعه و تشکل‌ها و سازمان‌های غیردولتی (غیررسمی) است. برخلاف حوزه فرهنگ رسمی که در نهایت، اجبار فیزیکی از آن حمایت می‌‌‌‏کند، حوزه فرهنگ عمومی عمدتاً بر پذیرش و اقناع استوار است و عدم پایبندی به آن مجازات، به‌معنای حقوقی کلمه، را در پی ندارد. به عبارت دیگر، مفهوم فرهنگ عمومی در تقابل مردم ـ دولت مفهوم پیدا می‌‌‌‏کند.
  • فرهنگ عمومی مؤلفه‌هایی از فرهنگ است که تأثیرات آن عام و فراگیر می‌باشد و عامه مردم در کیفیت آن نقش دارند و از شیوه رفتارهای عمومی مردم یا عرف و عادات و رسوم و زبان ساخته می‌‌‌‏شود و یا تأثیر مشهود می‌پذیرد و عموم جنبه‌‌‌‏ها و عرصه‌‌‌‏ها و زندگی مردم را تحت تأثیر قرار می‌‌‌‏دهد و عموم مردم نسبت به آن‌ها حساسیت و شناخت دارند.
  • فرهنگ عمومی، سازندگان و عاملان خاص خودش را دارد که بر بخشی از آن‌ها دولت نظارت می‌‌‌‏کند. نزدیک‌ شدن به فرهنگ عمومی و اصلاح آن از طریق بخشنامه میسر نیست.
  • فرهنگ عمومی مانند کل نظام فرهنگی و فرهنگ، در چهار وجه ظاهر می‌‌‌‏شود: درونی، روانی، نمادی، نهادی و آثار. از این رو، می‌‌‌‏توان رگه‌‌‌‏های فرهنگ عمومی را در همه این جلوه‌‌‌‏ها یافت. فرهنگ عمومی، در کنار فرهنگ رسمی، در همه حوزه‌‌‌‏های زندگی اجتماعی، خانواده، حکومت، اقتصاد و آموزش و پرورش و نظایر این‌ها حضور دارد. به همین دلیل، نمی‌توان آن را به حوزه مشخصی محدود ساخت.

در شرایط کنونی و در پی شیوع بی‌وقفه ویروس کرونا، متأسفانه هنوز افرادی در جامعه وجود دارند که عمق فاجعه را درک نکرده‌اند و با ذکر بهانه‌های بنی اسرائیلی با ارگان‌های ذی‌ربط همکاری نمی‌کنند و تمام زحمات کادر درمان و حقوق سایر شهروندان جامعه را تضییع می‌کنند.

برخی از این افراد غافل، همان‌هایی هستند که در انجمن‌ها و محافل‌ علمی گاه ژست روشنفکری به خود می‌گیرند و پز فرهنگ می‌دهند. اما گویا فراموش کرده‌اند یکی از مهمترین مؤلفه‌های انسان بافرهنگ، احترام به حقوق شهروندان و رعایت قوانین و عرف موجود در جامعه است.

در این میان افرادی وجود دارند که از موضع خود پائین نمی‌آیند و معتقدند که دولت باید شهرهای پرخطر را قرنطینه کند و برای مدت معینی تمام اصناف و ادارات را تعطیل کند تا همه مردم مجبور شوند در خانه بمانند، بدون تردید چنین اقدامی برای کشوری همچون ایران میسر نیست. مشاغل بی‌شماری وجود دارند که با تعطیلی، نرخ درآمدشان صفر می‌شود و به هیچ عنوان قادر به اداره خود و خانواده‌هایشان نیستند. کما اینکه برای قرنطینه ابتدا باید شرایط و زیرساخت‌های آن در سطح کلان کشور فراهم باشد، حال این که متأسفانه ما در شرایطی قرار داریم که فشار تحریم‌ها و خالی بودن صندوق ذخیره ارزی کشور، نرخ تورم را به‌شدت افزایش داده و گرانی کمر اقشار کم درآمد را خم کرده است. پس در این شرایط امکان قرنطینه به شکل کشورهای اروپایی ممکن نمی‌باشد. در این میان، شرط عقل حکم می‌کند احتیاط کنیم و تا آنجا که می‌شود با کمترین هزینه و دردسر از خانواده خود محافظت کنیم.

متأسفانه برخی دیگر تا نزدیکان و عزیزان خودشان درگیر این ویروس مهلک نشوند گویا قصد باور و همکاری ندارند، به‌جرأت می‌توان گفت که هنوز هیچ واکسن قطعی در جهان برای این ویروس کشف نشده است، اما واکسن ارزان و مهم دیگری به نام «فرهنگ فشم» وجود دارد که تمام کارشناسان و پزشکان قاطعانه معتقدند با تبعیت از آن می‌توان سلامتی خود و عزیزانمان را در مقابل کرونا بیمه کنیم.

فرهنگ فشم که به سه مؤلفه کلیدی فاصله‌گذاری اجتماعی، شست و شوی دست‌ها و ماسک زدن اشاره دارد، مسیر رسیدن به بهترین تفرجگاه؛ یعنی سلامتی و نشاط را با کم‌ترین هزینه هموار می‌کند. در شرایطی قرار داریم که باید یک‌دل و یک‌صدا، جدا از هم اما با هم متحد شویم تا کرونا میزبانی پیدا نکند و کم کم از بین برود.

اگر می‌خواهیم بار دیگر روانه طبیعت زیبا و لذت‌بخش فشم شویم؛ پس باید در این شرایط بحرانی، به حقوق هم احترام بگذاریم و اصل فرهنگ فشم [فاصله‌، شست و شو، ماسک] که بخش مهمی از فرهنگ عمومی جامعه کنونی است را رعایت کنیم.


نویسنده: اعظم داودی

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *