مدارس غیر انتفاعی یا انتفاعی

بازدیدها: ۷۸

در اواسط سال ۱۳۶۲ بحثی پیرامون «رایگان بودن یا نبودن آموزش در مدارس» میان مسئولان مطرح گردید. مسئولان چپ‌گرا بیشتر خواهان ادامه تحصیل رایگان تا پایان تحصیلات دانشگاهی بودند، ولی مسئولان راست‌گرا خواهان ازسرگیری مدارس مذهبی مانند علوی و رفاه قبل انقلاب به صورت خصوصی بودند. همین اختلاف باعث شد که جناب آقای مرحوم پرورش در سال ۱۳۶۲ از شورای نگهبان تقاضا کند تا نظر خود را در مورد اصل سی‌ام قانون اساسی بیان کنند، نظر شورای نگهبان که در سال ۱۳۶۳ بیان شد این چنین بود: «مستفاد از اصل سی‌ام قانون اساسی، دولتی بودن آموزش و ممنوعیت تأسیس مدارس و دانشگاه‌های ملی به موجب قوانین عادی نیست». با این حال چپ‌گراها با تأسیس مدارس غیرانتفاعی بسیار مخالف بودند، تصویب این قانون تا ۳ خرداد ۱۳۶۷ به طول انجامید. بعد از تصویب این قانون مدارس غیرانتفاعی در سطح جامعه ظهور کرده و در نظام آموزشی کشور جمهوری اسلامی ایران تأثیرات خود را گذاشتند.

بعد از انقلاب، مدارس ملی و خصوصی منفعل شده و اداره آن‌ها بر عهده دولت گذاشته شد، اما پس از وقوع جنگ تحمیلی و رشد بالای جمعیت در دهه اول انقلاب و افزایش جمعیت دانش‌آموزان و هم‌چنین فشار و شرایط اقتصادی دولت و حکومت را بر آن داشت که با قانونی کردن مدارس خصوصی بار هزینه آموزش و پرورش را از دوش دولت کم کنند و مجلس شورای اسلامی با تصویب قانون مدارس غیر انتفاعی گامی در این جهت برداشت، از مدارس غیر انتفاعی به دلیل شرایطی همچون امکانات بهتر و تعداد دانش‌آموزان کمتر در یک کلاس انتظار می‌رفت که از نظر آموزشی در این مدارس آموزش دارای کیفیت بهتری باشد و همچنین به دلیل باز بودن دست مدیران در این نوع مدارس بتوان مهارت‌های دیگر نیز به دانش‌آموزان آموزش داده شود. به خاطر ویژگی‌های مدارس غیرانتفاعی معلمان می‌توانستند خلاقیت خود را بیشتر نمایان کنند و شرایط را برای بروز شایستگی‌های خود بهتر می‌دیدند. همچنین به دلیل حضور اولیا و پرداخت شهریه توسط آن‌ها، این انتظار وجود داشت که اولیا مشارکت بیشتری در امر آموزش داشته باشند. علل تشکیل مدارس غیرانتفاعی را می‌توان این موارد دانست: ۱- صرفه‌جویی و برداشتن بار مالی از دوش دولت، ۲- کیفیت آموزش بالاتر، ۳- کیفیت بالاتر مهارت آموزی، ۴- مشارکت بیشتر اولیا در امر آموزش، ۵- امکان بروز شایستگی و خلاقیت در معلمان.

در این مطلب به اجمال میزان موفقیت مدارس غیر انتفاعی را بررسی می‌کنیم و در مطالب بعدی به‌طور مفصل به ذکر علل تشکیل مدارس غیرانتفاعی و صرفه‌جویی در هزینه‌های دولت می‌پردازیم. یکی از موارد تشکیل مدارس غیر انتفاعی افزایش کیفیت آموزش است؛ برای افزایش کیفیت آموزش به امکانات سخت‌‎افزاری مناسب مانند مکان استاندارد، کلاس استاندارد، دسترسی راحت و امن و غیره نیاز داریم. اکثر مدارس غیر انتفاعی در محیط‌هایی هستند که کاربری مسکونی دارند؛ به عبارتی در ساختمان‌هایی فعالیت دارند که طراحی معماری آن مناسب مسکونی است نه مدرسه، طبیعتاً با این وجود نمی‌توان استانداردهای آموزشی مانند نور، فاصله و زاویه‌ی تخته تا نیمکت‌ها، عایق‌های صوتی و حرارتی، و همچنین وضعیت ایمنی محیط برای دانش‌آموزان را برای این نوع مکان‌ها فراهم کرد، با این تفاسیر، از یک مدرسه غیر انتفاعی که در اصول و امکانات اولیه ضعف دارد، نمی‌توان انتظار کیفیت آموزشی را داشت و علت به وجود آمدن این چالش عدم وجود یک قانون قدرتمند در این خصوص است که مؤسسین یک مدرسه غیر انتفاعی را در صورت نداشتن این شرایط ابتدایی از تأسیس آن مدرسه منصرف کند. یکی دیگر از اهداف، آموزش بیشتر مهارت به دانش‌آموزان است که نمی‌توان از مدارسی که در این مکان‌ها فعالیت می‌کنند انتظار همچین امری داشت، مهارت آموزی مراکز مخصوص به خود را نیاز دارد. در حالی که بسیاری از این مدارس همچنین امکاناتی را ندارند و برای آن‌ها بسیار دشوار است که این امکانات را فراهم بیاورند. بعلاوه، مهارت آموزی جزء دغدغه‌ی مدیران و مؤسسین نیست. مشارکت اولیا در امر آموزش و همکاری بیشتر با مدارس را می‌توان اینگونه بررسی کرد که اولیا به‌خاطر مشغله‌های زندگی که بسیار زیاد است و تمامی فکر و ذهن آن‌ها را درگیر کرده است، خواهان فرستادن فرزندان خود به مدارس غیر انتفاعی هستند تا  از نظر امنیت و نظارت بر فرزندان خود خیال راحت‌تری داشته باشند؛ به عبارتی دیگر، اولیا حاضر به پرداخت هزینه هستند تا فرزندان خود را در محیطی قرار دهند که احتیاج به مراقبت و درگیری ذهنی کمتری داشته باشند. از این رو نمی‌توان از اولیایی که با این هدف کودکان خود را در مدارس غیرانتفاعی ثبت نام کرده‌اند و دارای مشغله‌ی بالای شغلی هستند، انتظار مشارکت بیشتر داشت. در نتیجه، این هدف تشکیل مدارس غیرانتفاعی نیز صد در صد به نتیجه نرسیده است. هر چند اولیایی وجود دارند که دغدغه بسیاری برای فرزندان خود دارند و مشارکت بسیار بالایی نیز با مدارس انجام می‌دهند.

شایان ذکر است که هزینه حق‌التدریس در مدارس غیرانتفاعی به معلمان گرامی بسیار پایین است و اصلاً قابل مقایسه با معلمانی نیست که در مدارس دولتی تدریس می‌کنند، ما چگونه می‌توانیم از معلمی که حق تدریس بسیار پایینی دریافت می‌کند و طبیعتاً با مسائل مالی زیادی روبه رو است، انتظار داشته باشیم که بتواند شایستگی و خلاقیت خود را در تدریس به کار گیرد، این امر خواهان ذهنی آزاد و بدون دغدغه است، ولی با این اوصاف نمی‌توان از معلمان مدارس غیرانتفاعی این چنین انتظاری داشت؛ معلمان حرفه‌ای و سطح بالا نیز با حق تدریس پایین این مدارس رغبتی برای تدریس در مدارس غیرانتفاعی ندارند و اکثر این مدارس نمی‌توانند از معلمان شایسته و با تجربه بهره گیرند.

یکی از موارد تأمل برانگیز، نامی است که بر روی این مدارس قرار گرفته است، نام این مدارس غیر انتفاعی است که از معنی غیرانتفاعی برمی‌آید، به این معنا که برای مؤسسین نباید دارای منفعت باشد ولی با بررسی دقیق‌تر متوجه می‌شویم که مهم‌ترین دغدغه‌ی مؤسسین سود مالی است که از تأسیس این مدارس می‌برند. این دغدغه موجب می‌شود که تحصیل شکل کالا به خود بگیرد و این مدارس تبدیل به بنگاه‌های مالی با بازده بالا شوند. این تفکر که، آموزش یک راه درآمدزاست موجب ایجاد آموزشگاه‌ها و مؤسسات کنکور بسیاری شد، لذا با گذشت زمان و در پی گردش مالی بسیار زیاد این مؤسسات در بحث کنکور، تبدیل به یک مافیا شدند که آسیب‌های آن‌ها را می‌توان در زمان حال دید. یکی از دلایل ماندن نظام آموزشی کنونی که انتقادهای بسیاری به آن‌ وارد است و حفظ کنکور به‌خاطر وجود همین مافیای کنکور است که از این فرصت، سودهای بسیاری می‌برند.

قانونی شدن مدارس غیرانتفاعی ایده اولیه خوبی دارد، ولی مانند بسیاری از تصمیمات آموزشی کشور در اجرای آن دچار مشکل است. هم‌چنین، خلاء قانونی موجود در این خصوص موجب سوء استفاده‌های بسیار و دور زدن قوانین شده است. وجود مدارس غیرانتفاعی باید موجب رشد در نظام آموزشی کشور می‌شد، ولی با شرایط کنونی هر چند که باعث رشد نشده، بلکه آسیب‌های جدی به ساختار نظام آموزشی کشور وارد کرده است و در ادامه این روند و خلاء قانونی موجود در مورد مدارس غیرانتفاعی می‌تواند نظام آموزشی کشور را به جهتی سوق دهد که جبران آن بسیار مشکل باشد.


نویسنده: سید میلاد نوابی

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *