مروری بر اقتصاد دانش بنیان

بازدیدها: ۴۰

کمیته اقتصادی APEC  اقتصاد دانش‌بنیان را اقتصادی می داند که در آن تولید، توزیع و کاربرد دانش، عامل محرک اصلی رشد اقتصادی، تولید ثروت و اشتغال در تمامی صنایع است. طبق این تعریف، اقتصاد دانش‌بنیان برای رشد و تولید ثروت، تنها به تعدادی از صنایع با فناوری بالا متکی نیست، بلکه در این اقتصاد تمامی صنایع به فراخور نیاز خود، از دانش استفاده می‌کنند. به عبارت دیگر در اقتصاد دانش‌بنیان، تولید، توزیع و کاربرد دانش در تمامی صنایع، عامل محرکه رشد اقتصادی، تولید ثروت و اشتغال است.

۱ – ویژگی ‌های اقتصاد دانش‌بنیان:

اقتصاد دانش‌بنیان باید دارای ویژگی‌های خاصی باشد که این ویژگی‌ها براساس نظریات مختلف دانشمندان و اقتصاد دانان عبارت‌اند از:

۱-۱ خلق و ورود ایده‌های جدید

رشد پایه‌های دانش در اقتصاد دانش‌بنیان بستگی به میزان خلق ایده‌های جدید در داخل کشور و آزادی ورود ایده‌های جدید از خارج دارد. برای خلق ایده‌های جدید در داخل کشور باید محیط برای انجام فعالیت‌های تحقیقاتی و پژوهشی و تحقیق و توسعه (R&D) فراهم شود و شرایط قانونی لازم برای حمایت از ایده‌های نو و شناسایی حق مالکیت معنوی مدنظر قرار گیرد. آزادی ورود ایده‌های جدید در ارتباط نزدیک با آزادی ورود افراد، به ویژه نیروی کار مهاجر ماهر است.

۱-۲ ایجاد محیط مناسب برای فعالیت‌های اقتصادی

دولیت در ایجاد محیط مناسب برای ارتقاء بازارها، تجارت آزاد، سرمایه گذاری و نظام انگیزشی کارا، نقش قابل ملاحظه‌ای را ایفا می‌کند. توانایی یک اقتصاد در بهره مندی از انتقال دانش در سطح بین المللی به سطح توسعه سرمایه انسانی و نرخ انباشت آن بستگی دارد. بنابراین تشویق سرمایه گذاری و تقویت عواملی نظیر کارایی بازارهای سرمایه و وضعیت زیر ساخت های فیزیکی کشور که می‌تواند بر فرآیند تولید و اشاعه دانش مؤثر باشد، مورد توجه خاص قرار می‌گیرد. اقتصاد دانش‌بنیان متضمن سیاست‌های رقابتی است که سبب ورود آزادانه واحد‌های جدید به بازار می‌شود.

۱-۳ تغییر کلی ساختار اقتصاد

در اقتصاد دانش‌بنیان، ساختارهای اقتصادی به طور کلی تغییر می‌کند  بخش‌های مرتبط با تولید، توزیع و مصرف اطلاعات و دانش یعنی تحقیق و توسعه (R&D) آموزش و تولید فناوری اعم از سخت افزاری و نرم افزاری اهمیت می‌یابد. این در حالی است که بخش‌های مرتبط با تولید، توزیع و مصرف مواد اولیه و نیز سرمایه فیزیکی به تدریج اهمیت نسبی خود را از دست می‌دهد.

در اقتصاد دانش‌بنیان جامعه‌ای شکل گرفته از افراد ماهر، منعطف و خلاق و دارای فرصت‌های آموزش کیفی بالا هستند، وجود دارد.

۱-۴ جهت گیری بین المللی

در اقتصاد دانش‌بنیان، جهت گیری بین المللی اقتصاد و تعامل با اقتصاد جهانی وسیله‌ای برای تولید یا جذب دانش است که فرآیند تولید یک اقتصاد را متحول و پویا می‌سازد. حجم بالای سرمایه گذاری مستقیم خارجی گویای آن است که از نظر بین المللی، یک اقتصاد توانسته است زمینه انتقال دانش را فراهم کند و در مسیر صحیحی پیش برود.

۱-۵ اقتصاد فراوانی منابع

اقتصاد دانش‌بنیان اقتصاد کمیابی منابع نیست. بلکه اقتصاد فراوانی منابع است. زیرا بر خلاف بسیاری از منابع که هنگام مصرف مستهلک می‌شوند، اطلاعات و دانش، که اساس اقتصاد دانش‌بنیان است، می‌تواند بارها مصرف شود و با مصرف بیشتر در واقع رشد کند.

۱-۶ افزایش اشتغال نیروهای متخصص

با پیشرفت دانش، اقتصادهای دانش پایه با شدت بیشتری به تولید، توزیع و کاربرد دانش وابسته بوده و تولید و اشتغال در صنایع با فناوری بالا، به سرعت رشد کرده و بخش خدمات متکی به دانش از جمله بخش آموزش و ارتباطات حتی دارای رشد سریع‌تری هستند.

۱-۷ زیر ساخت های فناوری اطلاعات و ارتباطات (ICT)

اقتصاد دانش‌بنیان از زیر بنای پویای اطلاعاتی و ارتباطاتی دور برخوردار است و از این طریق امکان دسترسی به خدمات و ابزارهای کارآمد برای همه قشرها و بخش‌های جامعه فراهم می‌شود. از دیگر ویژگی‌های یک اقتصاد دانش‌بنیان می‌توان به موارد ذیل اشاره نمود:

– نوآوری

– سرمایه گذاری در بخش‌های دانش پایه

– آموزش و یادگیری دائمی و مستمر

– عدم وابستگی به یک محیط خاص

– تغییر ماهیت کار

به زبان ساده ویژگی‌ها و مشخصه‌های یک اقتصاد دانش‌بنیان را به صورت زیر می‌توان مطرح کرد:

– همه کالاها علاوه بر کاربر و سرمایه بر بودن، دانش بر می‌باشند.

– در اقتصاد دانش‌بنیان یک منبع قادر است انواع خدمات را انجام دهد.

– این نوع اقتصاد در قبال تحولات سریع دانش، انعطلاف پذیر است.

– نیروی کار ارزان، نه تنها تعیین کننده مزیت اقتصاد دانش‌بنیان نیست. بلکه تقاضا برای نیروی کار بسیار ماهر و با دستمزدهای بالا افزایش می‌باید.

– اقتصاد دانش‌بنیان، دارای شرکت‌های دانش‌بنیان است.


گزیده ای از مقاله: مروری بر ادبیات اقتصاد دانش‌بنیان: از شکل گیری تا عمل؛ مطالعه موردی: بررسی وضعیت اقتصاد دانش‌بنیان در ایران،فصلنامه رشد فناوری، شماره ۴۴، پاییز ۱۳۹۴

نوشته: دکتر مهدی صادقی شاهدانی مدیرعامل اندیشکده مشیر و عبدالله علم خواه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *