نظام سرمایه‌داری Capitalism

بازدیدها: ۳۱۷

سرمایه‌داری ساختاری اقتصادی است که مالکیت خصوصی و سودآوری در آن اصالت به شمار می‌آید.

. آراء و نظریات آدام اسمیت زمینه رواج سرمایه‌داری را به عنوان یک نظام اقتصادی فراهم نمود.

. نظام سرمایه‌داری به طور کلی نظامی برگرفته و برون یافته از نظام فکری لیبرالیسم است.

. مسأله آزادی به عنوان رکن اصلی نظام سرمایه‌داری بر شکل‌گیری بازار آزاد تمرکز دارد.

سرمایه‌داری capitalism اصطلاحی است که ریشه‌های شکل‌گیری آن را می‌بایست در فئودالیسم قرون وسطی جستجو کرد. سرمایه‌داری ساختاری اقتصادی است که مالکیت خصوصی و سودآوری در آن اصالت به شمار می‌آید. در نظام سرمایه‌داری مشخص نمودن دو دیدگاه حائز اهمیت است؛ دیدگاه مارکسیست‌ها و دیدگاه غیرمارکسیست‌ها. در نظر مارکسیست‌ها که منتقدان نظام سرمایه‌داری هستند، حقوق قشر کارگر یا پرولتاریا Proletariat در مقابل حقوق قشر ثروتمند یا بورژوازی Bourgeoisie نادیده انگاشته می‌شود که از نظر آن‌ها این مسأله ظلم در حق قشر کارگر محسوب می‌شود.

عوامل موثر در شکل‌گیری سرمایه‌داری :

  1. افزایش جمعیت جهان و افزایش بهره‌وری (نیاز شدید به کار برای تامین نیازهای زندگی)
  2. انقلاب کشاورزی و صنعتی (که در جهت رفع نیاز به کار و افزایش بهره‌وری صورت گرفتند)
  3. رواج زندگی شهرنشینی و مهاجرت از روستا‌ها به شهرهای بزرگ ( به واسطه انقلاب صنعتی و رشد روزافزون کارخانه‌ها)
  4. رواج و توسعه تجارت و کسب درآمد
  5. تبدیل تجارت به یک مزیت رقابتی میان شهرها و کشورها
  6. شکل‌گیری بازار آزاد

آراء و نظریات آدام اسمیت Adam Smith  (پدر علم اقتصاد نوین) در زمینه اقتصاد سیاسی زمینه رواج سرمایه‌داری را به عنوان یک نظام اقتصادی فراهم نمود. توجه به مفهوم مهمی چون بازار آزاد که به واسطه رواج تجارت شکل گرفته بود مسأله‌ای بود که نیاز به ایجاد روشی نظام‌مند در مدیریت اقتصاد را ضروری می‌نمایاند. از عمده مشکلاتی که به واسطه بازار آزاد و رشد مناسبات مبادلاتی به وجود آمده بود اختلاف میان قشر کارگر به عنوان نیروی شکل‌دهنده به بازار کار و قشر مالکان سرمایه به عنوان حامی بازار بود. دغدغه و تلاش اسمیت در جهت ارائه راهکاری بود که بتواند میان منافع عمومی و منافع خصوصی آشتی ایجاد کند تا از این طریق مانع بروز مشکلات در زمینه‌های اجتماعی، اقتصادی و سیاسی شود.

هدف اسمیت برای این مهم (آشتی منافع عمومی و خصوصی) از طریق ارائه روشی که برای کارگران و سرمایه‌داران از جذابیت کافی برخوردار باشد صورت گرفت. نظم اجتماعی به عنوان رکنی از قوانین طبیعی که رویکرد غالب در قرن هجدهم به شمار میآمده است اصلی‌ترین نقطه نظر اسمیت برای حل معضل بازار آزاد بود که در حقیقت ارائه تضمینی برای تحقق منافع عمومی بود. کتاب ثروت و ملل نوشته اسمیت یکی از مهم‌ترین کتاب‌ها در زمینه علم اقتصاد است که در آن به ارائه نظرات خود و تحلیل سرمایه‌داری آزاد پرداخته است.

مؤلفه‌های اساسی در نظام سرمایه‌داری عبارتند از :

  • تجارت یا بازار آزاد (لیبرالیسم اقتصادی)
  • اصل رقابت
  • حضور بخش خصوصی و کم‌رنگ بودن نقش دولت
  • انگیزه سود
  • مکانیسم بازار و تعادل اقتصادی

نظام سرمایه‌داری به طور کلی نظامی برگرفته و برون یافته از نظام فکری لیبرالیسم Liberalism است. لیبرالیسم در سیر تاریخ برای اولین بار در قرن هفدهم و از طرف اندیشمندان قوانین طبیعی (وضع طبیعی) به منصه ظهور رسیده است که شکل ابتدایی آن در قالب آزادی بیان مطرح شده است. آزادی در حوزه اقتصاد به شکل نظام سرمایه‌داری نمودار می‌شود.

مسأله آزادی به عنوان رکن اصلی نظام سرمایه‌داری بر شکل‌گیری بازار آزاد تمرکز دارد. منظور از بازار آزاد فضایی است که در آن تولیدکنندگان و مصرف‌کنندگان به طور مستقیم درباره آنچه که تولید و یا خریداری می‌کنند تصمیم می‌گیرند. بر همین اساس عناصری چون مصرف‌کننده یا تقاضا کننده، نیاز یا احتیاج، قدرت خرید و عرضه کننده یا تولید‌کننده مورد اهمیت و ارزیابی قرار می‌گیرند. در راستای چنین روشی مسأله اصل رقابت و اصل سود شکل می‌گیرند که به واسطه آن‌ّها تلاش در جهت رشد و توسعه بازار و سرمایه شکل موثرتر و کارآمد‌تری به خود می‌گیرد.

سرمایه‌داری در شکل اولیه خود از سمت مارکسیست‌ها مورد انتقاد قرار گرفت. در نظام اقتصادی مطرح شده از طرف مارکس، نظام سرمایه‌داری متشکل از دو گروه عمده سرمایه‌داران به عنوان مالکان زمین و ابزار و کارگران است که برای امرار معاش باید کار کنند.

مارکس معتقد است انگیزه سود نیروی محرکی است که سرمایه‌داران را به سمت استثمار کارگران رهنمون می‌سازد. کارگران که در کارخانه‌ها مشغول به کار هستند تولید را افزایش می‌دهند اما سود حاصل از فعالیت آنها به سرمایه‌داران می‌رسد. اشکال اساسی وارد شده از سمت مارکس به این نظام در شکل‌گیری فاصله طبقاتی است که به شورش کارگران و در نهایت سلطه سوسیالیسم منجر می‌شود.

 


نویسنده: نفیسه رضوانی زاده

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *