نگاهی به فرهنگ رسانه در ایران از دیرباز تا کنون (بخش اول)

بازدیدها: ۴۷

رسانه‌ها از دیرباز تا کنون به‌عنوان یکی از مهم‌ترین ابزارهای تولید فکر و اندیشه در جوامع به کار گرفته می‌شوند و از کارکردهای اصلی آن­‌ها می‌توان به هدایت و جریان­‌سازی افکار عمومی اشاره کرد. در دهه‌های اخیر، با ورود و ظهور شیوه‌های نوین ارتباطی به­‌ویژه اینترنت و رسانه‌های دیجیتالی امروز، دیگر نمی‌توان برای رسانه‌ها مرزبندی قائل شد. به مدد همین رسانه‌های فضای مجازی، دسترسی به اخبار و فرهنگ دورترین منطقه­‌ها در کمتر از چند ثانیه ممکن است و این امر موجب کم رونق شدن رسانه‌های مکتوب و محلی شده است.

تاریخچه رسانه­‌های عمومی

از آن‌جا که وسایل ارتباط جمعی و رسانه­‌های عمومی نقش بسزایی در سرگرم کردن بشر، آگاهی دادن و اختصاص دادن زمان به خود دارند، لذا در انتخاب و استفاده از آن­‌ها باید وسواس خاصی در نظر داشت. از جمله رسانه‌­های عمومی می­‌توان به روزنامه­‌ها، رادیو، تلویزیون، سینما، ماهواره و اینترنت اشاره کرد.

ایران در حدود ۱۶۰ سال قبل، با منتشر شدن کاغذ اخبار به مدیریت میرزای شیرازی، وارد جهان رسانه‌­ای شد و این در حالی است که در غرب این تاریخ به ۴۰۰ سال پیش بر می­‌گردد. با توجه به قدمت رسانه‌­ها در کشورهای غربی، بدیهی است که کار رسانه­‌ای بیشتری در آن‌جا انجام شده است و به تبع آن پیشرفت­‌های قابل ملاحظه­‌ای صورت گرفته است.

روزنامه­‌ها

این رسانه در یکی از روزهای سال ۱۶۰۵ در استراسبورگ مطرح شد. روزنامه، رسانه­‌ای است که به‌­صورت روزانه جدیدترین اخبار و اطلاعات را در حوزه‌­های مختلف فرهنگی، هنری، ورزشی، سیاسی و اقتصادی به اقشار مختلف جامعه ارائه می‌­دهد. همواره روزنامه‌ها به‌­صورت مکتوب منتشر می‌­شوند و این مکتوب بودن آثار مثبت و منفی فراوانی به دنبال دارد که مسئولین و دست اندرکاران روزنامه­‌ها با هدف دستیابی به آثار مثبت آن تلاش می­‌کنند.

رادیو

گوگلیمو مارکونی (Guglielmo Marconi) در سال ۱۸۹۵توانست پیامی را از طریق رادیو به فاصله قابل ملاحظه از املاک پدرش در ایتالیا ارسال کند. این یکی از مهمترین اختراعات آن دوران و نقطه شروعی برای ارتباطات الکترونیک جدید محسوب می­‌شد.

رادیو در سال ۱۳۱۹ وارد ایران شد. رادیو رسانه‌­ای است صوتی که با استفاده از امواج به انتقال مطالب می‌­پردازد. در ابتدا فقط یک شبکه رادیویی ملی در ایران وجود داشت اما اکنون هر استان دارای شبکه رادیویی محلی و اضافه بر آن شبکه­‌های رادیویی سراسری متفاوتی از قبیل فرهنگ، معارف، قرآن، جوان و … وجود دارد. رادیو با تمام فوایدش، از جمله: دسترسی همیشگی به آن (حتی بدون برق)، دارای نواقصی است، رادیو از نعمت تصویر بی­‌بهره است و مسئولان و مجریان رادیو باید تمام توان و نیروی هنری خود را صرف صدا کنند تا از این طریق فضاسازی مناسبی در ذهن شنونده ایجاد کنند.

سینما

مظفرالدین شاه در سال ۱۹۰۰ میلادی به فرانسه سفر کرد و با دیدن دستگاه سینماتوگراف مجذوب آن شد. به دستور شاه دستگاه سینماتوگراف خریداری شد و اولین فیلمبردار همان عکاس دربار بود. سینما پس از مطبوعات و رادیو و تلویزیون یکی از وسایل ارتباط جمعی و از رسانه­‌های جمعی نسبتاً جدید است که فرهنگ خاص خود را نیز اقتضا می­‌کند. سینما یکی از پیشرفته‌­ترین رسانه­‌های همگانی است که انواع هنرها را با پیچیده­‌ترین تاکتیک­‌ها جمع‌­آوری نموده است.

تلویزیون

تلویزیون، پرمخاطب­‌ترین رسانه در جهان است و این آمار در ایران به‌­مراتب بیشتر است و این تنوع و کثرت مخاطب به دلیل وجود صدا و تصویر به‌­طور هم­زمان است و در سال­‌های اخیر شاهد توانایی پخش مستقیم و زنده نیز بر این جذابیت افزوده است. تلویزیون، اگر چه در بدو ورود به ایران چندان مورد توجه قرار نگرفت و حتی برخی آن را نامحرمی در محیط خانوادگی محسوب می­‌کردند، اما با گذشت زمان جای خود را در خانواده­‌های ایرانی باز کرد، به‌­طوری که برنامه­‌های نیمه وقت صدا و سیمای ایران به برنامه­‌های ۲۴ ساعته و از ۲ شبکه به ۷ شبکه ارتقاء یافت. تلویزیون به علت قابلیت استفاده از تصویر در تمام حیطه­‌ها، جذابیت مخصوص به خود را دارد. تلویزیون، قابلیت تغییر فرهنگ جامعه را داراست. امروزه طبقه متوسط و مذهبی جامعه که توانایی اتصال به شبکه­‌های ماهواره­‌ای را ندارند، از تلویزیون به­‌عنوان بهترین رسانه جمعی استفاده می­‌کنند. تا پیش از ورود اینترنت و فضای مجازی، همواره نقد و نظر درباره تلویزیون بیشتر و پرجنجال­‌تر از بقیه رسانه‌­ها بوده است. حتی رسانه­‌هایی چون روزنامه­‌ها و مجلات برای جذب مخاطبان خود به تلویزیون و جذابیت­‌های آن متوسل می­‌شوند.

ماهواره

در سال۱۹۸۰، اولین ماهواره­‌ها با ۱۲ هزار مدار تلفنی و تنها ۲ کانال تلویزیونی در مدار قرار گرفتند و نسل ششم آن­‌ها با ۳ برابر ظرفیت نسل پنجم و با سیستم­‌های دیجیتالی پیچیده و در سال۱۹۸۶ ساخته و به‌کار گرفته شد. ماهواره­‌های تلویزیونی (DBS)، ماهواره­‌هایی هستند که در واقع به­‌عنوان یک فرستنده پرقدرت تلویزیونی در فضا عمل می­‌کنند. مهم‌­ترین برتری یک ماهواره تلویزیونی آن است که می­‌تواند تمامی نقاط کور یک کشور را که فرستنده‌­های زمینی قادر به پوشش آن­‌ها نیستند، تحت پوشش در آورد.

اینترنت

در اواخر دهه۱۹۶۰، پدیده‌­ای به نام اینترنت توانست جهان را متحول کند. تأسیس شبکه آرپانت (ARPANET) در سال ۱۹۶۹ به‌­عنوان منشأ پیدایش اینترنت شناخته شد. در حقیقت، اینترنت مجموعه‌­ای از میلیون­‌ها کامپیوتری است که از طریق شبکه­‌های مخابراتی به یکدیگر متصل­‌اند. به عبارتی دیگر، مجموعه­‌ای از هزاران شبکه ماهواره‌ای- رایانه‌ای است که تعداد زیادی از رایانه‌ها را در یک شبکه پیچیده بزرگ و قابل اطمینان به یکدیگر وصل می‌کند. اینترنت هیچ سازمان مدیریتی یا سرپرست حقوقی ندارد و به‌خودی خود واقعیتی مستقل ندارد و تنها از تألیف تشکیلات مستقل دیگر حیات یافته است. از طریق این فناوری جدید، می‌توان «پست الکترونیکی» ایجاد کرد و بدون صرف وقت و هزینه‌های پستی زیاد می‌توان عکس‌ها و نامه‌های متنی خود را برای یک یا چندین نفر به‌طور هم‌زمان ارسال کرد، هم‌چنین می‌توان سایت‌های مختلفی ساخت و از این طریق به شبکه جهانی وب پیوست و از قابلیت‌های تصویری، صوتی و حتی فیلم در آن استفاده کرد؛ فناوری چت یا گفتگو یکی دیگر از راه‌های ارتباطی جدید در اینترنت است که در آن می‌توان علاوه بر مکالمه با چندین نفر به‌طور هم‌زمان تصاویر یکدیگر را نیز چک کرد. شبکه‌های خبری، موتورهای جستجو و FTPها نیز از دیگر قابلیت­‌های موجود در اینترنت است.

با گذشت سال‌ها، اینترنت به مهم‌ترین و مقتدرترین رسانه ارتباط جمعی تبدیل شده است. قابلیت شبکه‌های اجتماعی آن همچون: اینستاگرام، تلگرام، فیسبوک، توئیتر، لینکدین، واتساپ و غیره موجب شده است که تمام افراد در سرتاسر جهان با هر گروه سنی بتوانند با یکدیگر ارتباط برقرار کنند و اطلاعات، فرهنگ و زبان خود را به‌راحتی نشر و انتقال دهند.


منبع

تارنمای رصد رسانه، ساز و کار ارتباطات.

2 thoughts on “نگاهی به فرهنگ رسانه در ایران از دیرباز تا کنون (بخش اول)

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *