نگاهی کوتاه به مفهوم جامعه‌شناسی

بازدیدها: ۹۹

به جرأت می‌توان گفت که مهم‌ترین وجه تمایز یک علم با علم دیگر هدف آن است. با توجه به این تعریف، تفاوت جامعه‌شناسی با سایر علوم در آگاهی از تأثیر نیروهای اجتماعی، پیش‌بینی و کنترل رفتارهایی که منجر به طراحی برنامه‌های آینده برای حکومت‌ها و دولت‌ها می‌شوند، مطالعه و شناخت علمی زندگی اجتماعی انسان‌ها و فهم رفتار و پیوندهای گروهی آنان است.

به طور کلی، از آنجا که علوم انسانی با رفتار، احساسات و افکار انسان‌ها در ارتباط است، لذا نمی‌توان مانند بقیه علوم به آن نگاه کرد. به عبارتی دیگر، برای بیان پدیده‌های انسانی- اجتماعی یک جامعه نمی‌توان بر اصولی تکیه کرد که بر پدیده‌های طبیعی حکم می‌رانند. شاید یکی از دلایل آن نو بودن این گرایش باشد. به هر حال از هر علم و فن و حرفه‌ای هم می‌توان برای اهداف شوم و هم اهداف نیکو استفاده کرد. جامعه‌شناسی را هم می‌توان در مسیرهای مختلفی استفاده کرد، مانند جامعه‌شناسان سیاه که از علوم انسانی برای رسیدن به اهداف کثیفی مانند جنگ روانی و گمراه کردن مردم یا طیف خاص و … استفاده می‌کنند. اما نمی‌توان گفت که هدف اشتباه آن‌ها همیشه تعمدی است و طبق روال و برنامه خاصی پیش می‌رود. گاهی پژوهش‌ها و نتایج جامعه‌شناسی با هدف و انگیزه حل مشکلات اجتماعی صورت می‌گیرد ولی نتایج آن‌ها قابل اعتماد نیست و نمی‌تواند مبنای برنامه‌ریزی‌های دقیق اجتماعی باشد. گاهی پرداختن به مسائل فرعی کم اهمیت در یک جامعه، پوششی است برای مخفی نگه داشتن مشکلات اساسی جامعه بشری.

اگر بخواهیم از دیدگاه منفی به جامعه‌شناسی نگاه کنیم، انتهایی برای آن نمی‌توان پیدا کرد. از این رو، جامعه‌شناسی هم مانند بقیه علوم، ابزاری است که با تبحر و تسلط بر آن می‌توان به نتایج مطلوب و دلخواه و یا نامطلوب و ناپسند رسید.

با توجه به اهدافی که در ابتدا به آن اشاره شد از علم جامعه‌شناسی می‌توان برای رسیدن به یک گروه، طبقه و جمع مفید، هم‌زیستی مسالمت‌آمیز و در نهایت به یک جامعه ایده‌آل دست پیدا کرد. به این ترتیب، مطالعه آن در همه زمینه‌ها و جوامع و دوران اهمیت پیدا می‌کند که عبارتند از:

۱- ایجاد نگاهی تازه به ابعاد مختلف محیط اجتماعی

۲- مشخص کردن جایگاه فرد در جامعه

۳- بررسی علل عدم ارتباط گروه‌ها با یکدیگر

۴- شناخت محیط و فرهنگ‌هایی که در مورد آن‌ها بی‌اطلاع یا کم اطلاع بوده‌ایم

۵- افزایش توانایی افراد در فهم اندیشه‌ها و گرایش‌های مختلف

۶- پیش‌بینی و کنترل رفتارها

۷- کاهش پیش‌داوری‌ها جهت تطابق بیشتر رفتار با موقعیت‌های جدید

۸- دسترسی به نیروی اجتماعی مؤثر و جدید در رفتار افراد برای واکنش مناسب در برابر پدیده‌های اجتماعی

در نوشتارهای بعدی به جامعه‌شناسی و رویکردهای تأثیرگذار آن بیشتر خواهیم پرداخت.


نویسنده: مریم جهانبخش

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *