کرونا؛ سلاح بیولوژیکی کُشتار جمعی

. سلاح­‌های کُشتار جمعی اصطلاحی است که معمولاً برای اشاره به سلاح­‌های هسته‌­ای، شیمیایی و میکروبی به کار می‌­رود.

. یک سلاح هنگامی که عواقب آزادی حمل آن، قوانین محلی را درهم بشکند، در زمره سلاح­‌های کُشتار جمعی قرار می‌گیرد.

. ویروس کرونا را میتوان یکی از سلاح‌های کشتار جمعی بیولوژیکی دانست، زیرا تاکنون جان نزدیک به دو میلیون نفر را گرفته است و همچنان نیز به آمار جان‌باختگان اضافه می‌شود. 

سلاح­‌های کُشتار جمعی (Weapons of Mass Destruction) اصطلاحی است که معمولاً برای اشاره به سلاح­‌های هسته‌­ای (Weapons Nuclear)، شیمیایی (Weapons Chemical) و میکروبی (Weapons Biological) به کار می‌­رود، اگرچه این اصطلاح در گزارش کمیته سلاح­‌های کُشتار جمعی استفاده شده است (۲۰۰۶)، اما معنای دقیق این اصطلاح هنوز مبهم و ناشناخته باقی مانده است. قرارداد یا قوانین بین‌­المللی رایج و مرسومی وجود ندارد که تعریف معتبر و مقتدرانه‌­ای برای این اصطلاح ارائه دهد. اما قوانین و حقوق بین‌­الملل این اصطلاح را برای دست‌ه­ای از سلاح‌­های خاص، نه سلاح‌های کُشتار جمعی، به طور کلی به کار برده‌اند. شمار زیادی از تحلیل­‌گران معتقدند که این اصطلاح بسیار گسترده و عام است، درحالی‌که برخی دیگر مفهوم و محدوده کاربرد آن را محدود می­‌دانند. آن­‌ها به این دلیل آن را بسیار گسترده می­‌دانند چون ایالات‌متحده و دیگر دولت­‌های دارای سلاح کُشتار جمعی، تنها سلاح­‌های شیمیایی و میکروبی را مشمول این اصطلاح می­‌دانند، برخی از کارشناسان معتقدند که در صورت استفاده از سلاح‌­های شیمیایی و میکروبی، باید توجه خود را از تأثیرات مخرب سلاح­‌های هسته‌­ای دور کنیم و استفاده از سلاح­‌های هسته‌­ای علیه دولت‌­های ملی را در دستور کار قرار دهیم. سایر کارشناسان به این دلیل این اصطلاح را بسیار محدود می­‌دانند، چون معتقداند که دیگر سلاح‌­ها از جمله سلاح­‌های رادیولوژیکی، مین‌های زمینی ضد نفر و بمب­‌های انفجاری و آتش‌زا که برای بمباران منطقه‌ای استفاده می‌شوند، باید درون سلاح­‌های کُشتار جمعی قرار گیرند. وزارت دفاع ایالات متحده، سلاح­‌های کُشتار جمعی (WMD) را این‌چنین تعریف می­‌کند:

سلاح­­‌هایی که قدرت تخریب بسیار بالایی دارند و یا موجب نابودی تعداد زیادی از مردم می‌­شوند. این سلاح‌­ها قدرت انفجار بسیار بالایی دارند و شامل سلاح­‌های هسته‌­­ای، میکروبی، شیمیایی و رادیولوژیکی می­‌باشند، البته ابزارآلات و وسایل حمل یا انتقال [در مواردی که این وسایل بخش جداشدنی و قابل تقسیم سلاح باشند] از این قاعده مستثنی می­‌شوند (رئیس فرماندهان ستاد مشترک۱، ۲۰۰۶).

اداره تحقیقات فدرال ایالات متحده۲، سلاح­‌های متعارف را نیز سلاح­­‌هایی با پتانسیل سلاح­‌های کُشتار جمعی می­­‌داند: یک سلاح هنگامی که عواقب آزادی حمل آن، قوانین محلی را درهم بشکند، در زمره سلاح­‌های کُشتار جمعی قرار می‌گیرد (اداره تحقیقات فدرال، ۱۹۹۹).

برخی از کارشناسان فقط سلاح‌­­های هسته­­‌ای را نمونه واقعی سلاح­‌های کُشتار جمعی می­­‌دانند، زیرا «فقط سلاح­‌های هسته­‌ای از قدرت انفجاری، تابش گرما و رادیواکتیویته به­‌طور کامل برخوردارند، بنابراین، فقط باید آن­‌ها را سلاح­‌های کُشتار جمعی نامید (هاریگل، ۱۹۹۸). آن­‌ها ترجیح می­‌دهند سلاح­­‌های شیمیایی و میکروبی را به‌­هنگام استفاده علیه افراد غیرنظامی «سلاح­‌های تروریستی» و به­‌هنگام استفاده علیه افراد نظامی «سلاح­‌های ارعابی» بنامند.

پل ولفوویتز (Paul Wolfowitz)، معاون سابق وزیر دفاع ایالات متحده، از اصطلاح «سلاح‌­های ترور جمعی» استفاده کرد که ظاهراً تفاوت بین اثرات روانی و جسمی بسیاری از سلاح­‌ها را مشخص می­‌کند که اخیراً در زمره سلاح‌­های کُشتار جمعی قرار می‌­گیرند. ویژگی دیگری که اغلب به­‌طور ضمنی برای سلاح­‌های کُشتار جمعی به کار می­‌رود، این است که استفاده از این سلاح‌ها باید استراتژیک [راهبردی] باشد. به عبارت دیگر، کاربرد آن‌­ها باید به­‌گونه‌­ای طراحی شده باشد که «دستاوردهایی به­‌مراتب مهم‌­تر از اندازه و کارآیی سلاح­‌ها داشته باشند» (ایوانز، ۲۰۰۴). این دیدگاه نسبت به ماهیت راهبردی کاربرد سلاح­‌های کُشتار جمعی، همچنین نقش کارکردی آن­‌ها در تعالیم نظامیِ جنگ‌­­های همه­‌جانبه را توصیف می­‌کند؛ برای نمونه، منابع و ابزارآلاتی که یک کشور برای پشتیبانی و تأمین اقدامات جنگی خود، به­‌ویژه مردم، صنعت و منابع طبیعی استفاده می­‌کند را مورد هدف قرار می­‌دهد.

در سال ۲۰۰۳، برای توجیه حمله ایالات متحده و انگلستان به عراق از ادعای وجود سلاح­‌های کُشتار جمعی در عراق استفاده شد. اگرچه عراق در گذشته از سلاح­­‌های شیمیایی (CW) استفاده کرده بود، اما قبل و بعد از حمله، هیچ انباری از سلاح­‌های کُشتار جمعی در عراق یافت نشد. با این وجود، ادعاهای مربوط به در اختیار داشتن تسلیحات هسته‌­ای یا سایر سلاح‌­های کُشتار جمعی یا قابلیت توسعه یا تولید سلاح‌­های مهلک توسط ایالات‌متحده، به­‌ویژه برای توجیه حمله علیه دولت‌­های ملی (کشورهای یک ملیتی) مطرح شد [مخصوصاً آن­‌هایی که توسط دولت این کشور «کشورهای سرکش یا قانون‌شکن» نامیده شدند]. مخالفان حمله نظامی آمریکا اظهار می­‌کنند که ایالات‌متحده، کشوری یک ملیتی است که انبارهای بزرگی از تسلیحات هسته­‌ای دارد و تنها کشوری است که تاکنون از سلاح‌­های هسته‌ای استفاده کرده است. سایر اصطلاحات مرتبط، مانند: «سلاح‌­­های بی‌­رویه» و «سلاح‌­های نسل­‌کُشی»، شیوه­‌های استفاده از سلاح‌­های کُشتار جمعی را شرح می­‌دهند.

سلاح­‌های بی­‌رویه [سلاح­‌های غیر هدفمند]

اگرچه قوانین بین‌­الملل استفاده از سلاح­‌های بی­‌رویه (Indiscriminate weapons) را منع می­‌کند، اما تعریف آن دقیق نیست. ژاپنی­‌ها در سال ۱۹۴۵، بالون­‌های حامل بمب‌­های آتش‌­زا [بمب­‌های بالونی] را با جت استریم۳ به ایالات متحده پرتاب کردند که به سلاح­‌های بی‌­رویه [غیر هدفمند] معروف شدند.

دولت ژاپن امیدوار بود که این بمب­‌ها موجب آتش‌­سوزی جنگل‌­های واقع در غرب ایالات متحده شود، اما بالون­‌ها برای انجام این کار به‌­قدر کافی قابلیت کنترل نداشتند. موشک‌­های V-2 که آلمان در پایان جنگ جهانی دوم علیه انگلیس استفاده کرد، سلاح­‌های بی­‌رویه نامیده شدند؛ زیرا آن­‌ها قادر نبودند به هر هدفی کوچک­‌تر از کل شهر اصابت کنند. پس از جنگ خلیج فارس در سال ۱۹۹۱، وزارت دفاع آمریکا به کنگره گزارش داد که موشک‌­های SCUD که عراق علیه اسرائیل (که خیلی دقیق‌­تر از V-2 نبودند) استفاده کرد، از نوع سلاح­‌های بی‌­رویه بودند و کاربرد آن­‌ها جرم و جنایت جنگی تلقی می­‌شود.

اگرچه هر سلاحی را نباید صرفاً به این دلیل که بسیار مخرب است، «بی­‌رویه یا غیرهدفمند» نامید. برای مثال، سلاح‌­های هسته‌­ای، از این حیث که آن‌­ها نمی‌­توانند به­‌طور دقیق به هدف بزنند، بی‌­رویه محسوب نمی­‌شوند. آن­‌ها می­‌توانند به­‌طور مؤثر اهداف نظامی را نشانه بگیرند و آن­‌ها را نابود کنند. مسئله حقوقی ناشی از سلاح‌­های هسته‌­ای این است که آیا آن­‌ها منجر به تلفات غیرنظامی و خسارات زیست محیطی متناسب با اهداف نظامی [که آن­‌ها می­‌خواهند از بین ببرند] می­‌شوند.

سلاح‌های نسل­‌کُشی

اصطلاح «نسل­‌کُشی» از جهات مختلفی استفاده شده است. این اصطلاح تحت عنوان ماده ۲ کنوانسیون «جلوگیری و مجازات جرم نسل­‌کُشی» (۲۰۰۳) به شرح زیر تعریف شده است:

هرگونه اقدام و مبادرت به نابودی و حذف فیزیکی بخش یا کلیت یک گروه نژادی، ملی، مذهبی مانند کُشتار دسته­‌جمعی یک گروه خاص، ایجاد لطمات روانی و جسمانی بر یک گروه ویژه، ضربه­‌زدن تعمدی به افراد یک گروه خاص، تحمیل معیارهایی برای جلوگیری از تولد فرزندان آن‌ها، جابه‌جایی اجباری فرزندان گروه‌ها به یکدیگر، طرح‌ریزی برای آسیب رساندن به گروهی خاص و غیره همه از مصداق‌های بارز نسل‌کُشی می‌باشند.

نمونه­‌های بسیار زیادی از نسل­‌کُشی، از جمله «هولوکاست»، اقدام نازی­‌ها برای کُشتن آن­‌هایی که جزو «نژاد یهود» تلقی می­‌شدند، و قتل عام­‌های مردم توتس رواندا و مردم دارفور وجود دارد. در طول تاریخ از سلاح­‌های مختلف زیادی، مانند: ماده شیمیایی سیکلون ب (Xylon B)4 برای انجام نسل­‌کُشی استفاده شده است (بکرمن، ۲۰۰۶).

تا چندی پیش هرگاه صحبت از سلاح‌های کُشتار جمعی می‌شد بی‌درنگ ذهنمان به سمت سلاح­‌های هسته‌­ای، شیمیایی، میکروبی و رادیولوژیکی مذکور می‌افتاد که نمونه بارز آن حملات اتمی به شهرهای هیروشیما و ناکازاکی در زمان جنگ جهانی دوم در تاریخ ششم و نهم ماه اوت سال ۱۹۴۵ بود. در این دو عملیات وحشتناک که به دستور هری ترومن (Harry Truman)، رئیس جمهور وقت آمریکا، علیه ژاپن صورت گرفت، حدود ۲۲۰۰۰۰ نفر جان باختند که از این تعداد ۲۰۰۰۰ نفر نظامی و بقیه شهروندان غیرنظامی ژاپن بودند. اما این روزها که جهان درگیر ویروس مهلک کرونا شده، می‌توان مورد دیگری به سلاح کُشتار جمعی از نوع بیولوژیکی اضافه داد، چرا که طبق اعلام سازمان بهداشت جهانی (World Health Organization) تاکنون بیش از ۲ میلیون نفر در جهان بر اثر ابتلا به این ویروس جان خود را از دست داده‌اند و کماکان آمار و ارقام مبتلایان و جان باختگان آن روند صعودی دارد.

اگرچه در طول تاریخ از چرنوبیل (Chernobyl disaster) به‌عنوان بزرگ‌ترین فاجعه جهان یاد می‌شود، اما به عقیده نگارنده، ویروس کرونا نیز یک فاجعه‌ی ‌جهانی است چرا که سوای آمار فزاینده مبتلایان و کشته‌شدگان در مقیاس جهانی، تمام عرصه‌های زیستی، اقتصادی، سیاسی، اجتماعی و فرهنگی کشورها را دست‌خوش تغییر کرده است.

هرچند امیدواریم ویروس کرونا با رعایت پروتکل‌های بهداشتی، تدابیر دولت‌ها و موفقیت ساخت واکسن طی ماه‌های آتی سیر نزولی به خود بگیرد و به‌طور کامل از بین برود، اما به نظر می‌رسد با توجه به ماهیت تغییر ژنتیک، غیرقابل پیش‌بینی بودن، سادگی وحشتناک و شایعه دست‌ساز بودن این ویروس، خطر ظهور و شیوع یک ویروس، میکروب یا قارچ مهلک‌تر از کووید ۱۹ که در سال‌های آتی دوباره جهان را درگیر خود سازد و اهداف پلید صاحبان قدرت و پدیدآورندگان آن را محقق سازد و یا زمینه‌های بروز جنگ بیولوژیک را فراهم کند همچنان وجود دارد. از این رو، لزوم توجه به آینده‌نگری و آینده‌پژوهی در حوزه کنترل و مدیریت سلاح‌های بیولوژیک کُشتار جمعی که هدفشان نابودی انسان‌های بی‌گناه، نسل‌کُشی و کسب قدرت و ثروت بیشتر است، برای همه‌ی کشورها بیش از پیش احساس می‌شود.


[۱] (امریکا) فرماندهان ستاد مشترک (نیروهای زمینی و هوایی و دریایی و تفنگ­داران دریایی)

[۲] پلیس فدرال آمریکا (با سرواژه اف.بی.آیFBI )

[۳]  جریان جتی (به انگلیسی: Jet stream) یا به اختصار جت، بادهای نسبتاً قوی متمرکز در یک جریان باریک در جوّ را می‌گویند.

[۴] نام نوعی گاز کُشنده و برگرفته از سم سیانور است که رژیم آلمان نازی برای نسل‌کُشی دسته‌جمعی اسیران در اردوگاه‌های مرگ هولوکاست، از آن استفاده می‌کرد.

منبع

Sidel, Victor & Levy, Barry. Weapons of Mass Destruction. Elsevier Inc. Translated by Azam Davoudi. 2017

 

نویسنده و مترجم: اعظم داودی

One thought on “کرونا؛ سلاح بیولوژیکی کُشتار جمعی

  • 2021-03-11 در t 11:12 ق.ظ
    Permalink

    تعبیر بسیار جالبی بود، امیدواریم هر چه زودتر این ویروس ریشه کن بشه

    پاسخ دادن

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *