بزرگداشت پیروزی کاوه و فریدون

بازدیدها: ۲۰۵

کمتر کسی است که نام «فریدون فرخ» و «کاوه آهنگر» را نشنیده باشد و با فردوسی هم‌صدا نباشد:

همه در هوای فریدون بدند                     که از درد ضحاک پرخون بدند

کاوه نام آهنگری صفاهانی است که چند پسر او را کشته بودند. دو پسر دیگر او به نام کشواد و قارن مانده بودند. پس از مدتی که نوبت به آن دو رسید. کاوه از این حال بی‌طاقت شد. در آن زمان، حکیمی در صفاهان بود به‌غایت دانا و بر انواع طلسمات توانا. کاوه به خدمتش رفت و از ظلم ضحاک و کشتن فرزندان خود شکایت کرد. حکیم گفت اگر در تو اندک شجاعتی باشد من دفع این ظلم را از تو می‌توانم کرد. کاوه گفت من در خود این جرات را می‌یابم که اگر کار افتد پای پس نگذارم. در آن وقت، حکیم چرم آهنگری کاوه را که بر کمر بسته بود از او گرفت و «صد در صدی در ساعت سعد بران کشید و با کاوه گفت چون کسان ضحاک بگرفتن پسران تو آیند باید که تو این چرم را بر سر چوب کرده، بگویی داد از ظلم ضحاک. چندان خلق بر تو جمع شوند که هیچکس با تو مقاومت نتواند کرد. خلق بسیار برو گرد آمدند، تا آخرالامر فریدون را به پادشاهی رساند. درفش کاویانی نماد ملی ایران زمین شد و پادشاهان آن را عزیز می‌داشتند و در هر جنگی که آن علم بود فتح از آنِ لشکر ایران می‌بود.

طنین صدای مردمان ایران زمین پس از هزاره‌ها به گوش می‌رسد:

هر آن چیز کان نز ره ایزدیست                    از آهرمنی گر ز دست بدیست

سراسر ز دیدار من دور باد                    بدی را تن دیو رنجور باد

و بارها و بارها داستان کاوه و فریدون را خوانده‌ایم و خواهیم خواند.

نکته قابل تأمل آن است که این اژدها به دوش ناپاک «ضحاک» چگونه پادشاه ایران زمین شد. ماجرا باز می‌گردد به اواخر دوران پادشاهی جمشید. او پادشاهی است مقتدر که نرم‌کردن آهن و ساختن زره و جوشن از آهن و همچنین بافتن و دوختن لباس به زمان او باز می‌گردد. او دیوان را به ساختن بنا، نخست از گل و گچ و سپس از سنگ گماشت. جمشید عطر و مشک و گلاب را نیز ساخت و برای درمان هر دردی دارویی پیدا کرد و شاید از همه مهم‌تر، جشن نوروز را بنیاد نهاد.

با وجود این، در پایان عمر «جز خویشتن را ندانست اندر جهان» مغرور شد و فره ایزدی از او بگشت.

به یزدان هر آن کس که شد ناسپاس                    به دلش اندرآید ز هر سو هراس

روزگار بر او تیره گشت و شکست بر کارش آمد. روزگارش افول کرد و دیو آشوب روی به ایران زمین کرد.

از آن پس برآمد از ایران خروش                    پدید آمد از هر سویی جنگ و جوش

سیه گشت رخشنده روز سپید                            گسستند پیوند با جمشید

پدید آمد از هر سویی خسروی                       یکی نامجویی به هر پهلوی

در چنین شرایطی که سیل حوادث بی‌رحمانه ایران ‌زمین را عرصه یکه‌تازی خود ساخته بود، تنها نیاز به شاه مقتدری بود که بتواند تمام ایران را در زیر چتر خود گیرد و امنیت را باز گرداند و دست دیوان را کوتاه سازد. ظاهرا آوازه چنین شاهی تنها از سرزمین‌های تازیان به گوش می‌رسید، آنجا که فرزندی دست‌ در دست اهریمن گذاشته و به نامشروع‌ترین شیوه ممکن قدرت را از پدر خود ربوده است.

یکایک بیامد از ایران سپاه                         سوی تازیان برگرفتند راه

     شنیدند کانجا یکی مهترست                      پر از هول شاه اژدها پیکرست

سواران ایران همه شاه جوی                            نهادند یکسر به ضحاک روی

  به شاهی برو آفرین خواندند                      ورا شاه ایران زمین خواندند

در چنین فضایی است که ضحاک هرچند مملو از تاریکی، در آشفته‌ بازار حاصل از غرور جمشید منجی ایران‌ زمین پنداشته شده است و بدون هیچ خشونتی و به‌دعوت سواران ایران پادشاهی را می‌پذیرد.

فریدون یکی از شخصیت‌های اساطیری ایران است. او پادشاه پیشدادی بود که بر پایه شاهنامه فردوسی پسر آبتین و از تبار جمشید بود و با یاری کاوه آهنگر بر ضحاک ستمگر چیره شد و او را در کوه دماوند زندانی کرد. سپس خود پادشاه جهان گشت. وی در مورد فریدون می‌نویسد:

فریدون فرخ فرشته نبود                            ز مشک و ز عنبر سرشته نبود

  بداد و دهش یافت آن نیکوئی                   تو داد و دهش کن فریدون توئی

فریدون در پایان خسروانی جهان را میان سه پسرش سلم، تور و ایرج بخشید. او ایران را به ایرج داد ولی سلم و تور نیرنگ کردند و ایرج را بکشتند. فریدون پس از آگاهی از این رخداد ایران را به منوچهر، نوه ایرج داد.

فریدون در اوستا قهرمانی است که شخصیتی نیمه‌خدایی دارد و لقب او اژدهاکُش است. او پسر آبتین (اثفیان) است، نفر دومی است که هوم را برابر آیین می‌فشارد و این موهبت بدو می‌رسد که پسری چون فریدون داشته باشد.

در شاهنامه، فریدون از نژاد جمشید است و پدرش از قربانیان ضحاک. مادرش فرانک او را به دور از چشم ضحاک به یاری گاو ناموری به نام برمایه («بَرمایه» یا «پُرمایه») در بیشه‌ای پرورش می‌دهد. تا هنگامی که کاوه با مردمان به نزد فریدون می‌روند و وی را به رزم با ضحاک می‌کشانند. او چرم‌پاره کاوه را با پرنیان و زر و گوهر می‌آراید و آن را درفش کاویانی نام می‌نهد و به کین‌خواهی بر می‌خیزد. برادران فریدون به فرمان او پیشه‌وران را وا می‌دارند که گرزی برای او فراهم آورند که بالای سر آن گاوی باشد. چون گرز گاوسر آماده می‌شود، فریدون به سوی کاخ ضحاک می‌رود. فرستاده‌ی ایزدی راز گشودن جادوهای ضحاک را به فریدون می‌آموزد. در فرجام فریدون به کاخ وارد می‌شود و از شبستان ضحاک که خوبرویان در آنجا گرفتار هستند شهرنواز و آرنواز، دختران جمشید را رهایی می‌بخشد. در فرجام هنگامی با ضحاک روبرو می‌شود، گرز گاوسر را بر سر او می‌کوبد و چون پیک ایزدی او را از کشتن ضحاک باز می‌دارد، با بندی که از چرم شیر فراهم می‌کند دست و پای ضحاک را می‌بندد و در غاری در دماوند او را زندانی می‌کند. سپس فریدون بر تخت می‌نشیند و خسروانی می‌کند. برخی جشن مهرگان را یادبودی از به تخت نشستن فریدون می‌دانند. همسران و پسران فریدون: فریدون شهنواز و ارنواز را به همسری برمی‌گزیند و سه پسر حاصل این ازدواج‌هاست . سلم و تور از یک مادر و ایرج از مادری دیگر. فریدون پس از چیرگی بر ضحاک برای واپسین بار با دیوان روبه‌رو می‌شود، یا به‌ دیگر سخن با غول‌ها به مبارزه بر می‌خیزد و پس از این مبارزه، همه چیز به اندازه‌های انسانی سوق داده می‌شود.

در بین جشن‌های مردم منطقه بندپی بابل و منطقه سوادکوه جشنی وجود دارد به نام ۲۶عیدماه برابر ۲۸ تیرماه خورشیدی که جشن پیروزی فریدون بر ضحاک می‌باشد بدین گونه که نیروهای فریدون در ییلاق دمیلرز گرد هم آمده و در ییلاق نهراسب (نی راست) درفش کاویانی برافراشته گردیده و سپاهیان اسکان می‌یابند تا با لشگریان ضحاک که در کوه فیل بند هستند، مقابله کنند، پس از پیروزی فریدون بر ضحاک با برافروختن مشعل نوید پیروزی از البرز کوه به منطقه جلگه‌ای اعلام می‌گردد که این آیین (برافروختن مشعل یا فانوس) تا سال‌های نه چندان دور نیز انجام می‌شود. از آیین‌های این جشن نیز می‌توان به انجام مسابقات کشتی در آن روز، که نماد نبرد تن به تن فریدون و ضحاک می‌باشد، اشاره کرد. شایان ذکر است که در تقویم کنونی، ۲۱ مهر ماه به نام جشن پیروزی کاوه و فریدون، این اسطوره‌های پهلوان ایرانی نامگذاری شده است.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *