هفته پژوهش

اساساً نام‌گذاری روز‌ها برای موضوعات خاص، اعلامی برای مهم و در اولویت بودن موضوع مربوط است، تا بتوان از این رهگذر توجه عموم جامعه را به موضوع مطرح شده جلب کرد. اما نکته حائز اهمیت این است که صرف اختصاص روز یا هفته‌ای به موضوعی خاص و عدم فراهم کردن بستر مناسب برای توسعه آن می‌تواند این اقدام را تبدیل به حرکتی نمایشی و شعاری کرده و نوعی سطحی‌نگری در موضوع مطرح شده را دامن زند. روز ۲۵ آذر ماه که پس از انقلاب اسلامی در ایران، به عنوان روز پژوهش در تقویم رسمی ایران درج شده و پس از آن در سال ۱۳۷۹ چهارمین هفته آذر به عنوان هفته پژوهش اعلام گردید، بهانه خوبی است که به بررسی روند توسعه پژوهش‌های علمی و کاربردی در جامعه ایران در پی این نام‌گذاری بپردازیم.

پژوهش و پژوهشگری در جامعه ایران هرچند روند رو به رشدی را نسبت به سال‌های گذشته دارد اما این موضوع نیز در برخی موارد دچار نگرش سطحی و در پی آن تصمیمات و اقدامات غیر زیر‌‌بنایی و غیر‌کاربردی شده تا جایی که عنوان پژوهش و پژوهشگری، بیشتر به مثابه برچسبی تشریفاتی بر برخی اقدامات و شخصیت‌ها استفاده می‌شود.

شاید گزارش‌های گاه و بی‌گاه از حجم عظیم مقالات و پژوهش‌های انجام شده، حس امیدواری را به علاقه‌مندان این حوزه القاء کند، اما باید یک سوال اساسی را در این باره پاسخ‌گو باشیم و آن این‌ مسئله که اساساً این اقدامات تا چه حد کاربردی و منطبق بر نیاز‌های واقعی جامعه کنونی ایران بوده و تا چه حد در برطرف کردن معضلات و مشکلات پیش روی جامعه ایرانی مثمر ثمر بوده است. شاید پاسخ به این سوال خیلی دلگرم‌کننده نباشد اما رویارویی با واقعیت به بررسی اشکالات و موانع توسعه‌ی این امر و در پی آن یافتن راهکار‌های رفع موانع کمک شایانی خواهد کرد. با علم به این‌که فعالیت‌های حوزه پژوهش در موضوعات مختلف تا به امروز نتوانسته به شرایط مطلوب خود در برطرف کردن معضلات جامعه ایران بپردازد، سوال بعدی این است که راهکار رفع این مشکل چیست و باید چه خط سیری برای رسیدن به غایت مطلوب، طرح‌ریزی و پیگیری شود.

واقعیت شرایط فعلی جامعه ما در حوزه پژوهش نشان‌گر عدم توفیق بسیاری از پژوهش‌ها مخصوصاً در حوزه علوم انسانی و بعضاً علوم مهندسی در مرتفع ساختن مشکلاتی است که جامعه امروز ما با آن‌ها دست به گریبان است.

علت این نگاه جزیره‌ای و مستقل به موضوع پژوهش بوده درحالی که پژوهش حلقه‌ای از زنجیر رفع مشکلات و مدیریت کارآمد جامعه است و تا زمانی که این نگاه جزئی‌نگر به نگاه جوامع به موضوع رفع مشکلات تبدیل نشود، این مسأله برطرف نخواهد شد.

چه بسیار پژوهش‌هایی که نتایج آن‌ها یا به علت کاربردی نبودن و عدم ارائه راه‌حل‌های عملیاتی یا به‌واسطه عدم ضمانت اجرایی برای استفاده از نتایج این پژوهش‌ها در کتابخانه‌های مراکز علمی در حال خاک خوردن بوده و عملاً استفاده‌ای جز ارائه گزارش‌های بلند بالا از تعداد پژوهش‌های انجام شده کاربرد دیگری پیدا نکرده‌‍‌اند. و چه بسیار پژوهشگرانی که به این واسطه سرخورده و بی‌رمق در فضای علمی و اندیشه‌ورزی جامعه رها شدند. شایان ذکر است در هر موضوعی که ساز و کار مناسب برای رسیدن به اهداف مطلوب طراحی نشود، این اتفاق دور از ذهن و غیر محتمل نیست.

در واکاوی علت این اتفاق بر واقعیت‌های درخور توجهی می‌رسیم که شاید از دید بسیاری از افراد علمی یا تأثیر‌گذار بر روند توسعه جامعه مغفول مانده که همان حلقه‌های دیگر زنجیر رفع مشکلا ت و مدیریت کار‌آمد جامعه است که از جمله می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

۱- زبان پژوهش و پژوهشگران عمدتاً زبانی علمی است که نیاز به ترجمه به زبان اجرایی برای مدیران و دست اندر‌کاران جامعه دارد.

۲- وظیفه اصلی پژوهش و پژوهشگران یافتن منشأ مشکلات یا واضح کردن فاکتورهای تأثیرگذار بر توسعه است. اما مخصوصاً در حوزه علوم انسانی ارائه راهکار‌ها و برنامه‌های اجرایی و همچنین تدوین سیاست‌های کلان مدیریتی برای استفاده از نتایج پژوهش‌ها در جهت رفع مشکلات، خارج از دایره وظایف پژوهشگران می‌باشد.

۳- جمع‌بندی نظرات مختلف صاحب‌نظران و پژوهشگران  در موضوعات مورد بررسی وظیفه تخصصی حلقه‌های بعدی رفع مشکلات جامعه است.

۴- نظارت بر حسن اجرای راهکارهای ارائه شده بر اساس نتایج پژوهش‌های علمی به دست آمده و ارائه مشاوره در این زمینه از مهم‌ترین اقداماتی است که باید در زنجیره‌ی مدیریت کارآمد جامعه لحاظ شده اما خارج از تخصص و وظیفه پژوهشگران می‌باشد.

۵- اندیشکده‌ها به عنوان حلقه واسط و رابط مراکز علمی با مراکز اجرایی و مدیریتی تامین و رفع‌کننده موارد بالا هستند.

بر‌ این اساس با تقویت جایگاه اندیشه‌ورزی (که جدا و متفاوت از مفهوم پژوهشگری است) و اندیشکد‌ه‌ها با ساختار درست (که متفاوت از پژوهشکده و مراکز پژوهشی هستند) می‌توان از یک سو به روند نتیجه‌بخش بودن فعالیت‌های پژوهشی و تشویق پژوهشگران به انجام پژوهش‌های کاربردی امیدوار شد و از دیگر سو روند شتابان رفع مشکلات و معضلات جامعه را شاهد بود.

One thought on “هفته پژوهش

  • 2020-12-15 در t 3:38 ب.ظ
    Permalink

    سلام،
    از اینکه نظر مثبت و راهگشایی نسبت به موضوع پژوهش دارید واقعا جای خوشحالیه، چه بسا که با همه تلاش ها در این زمینه هنوز هم پژوهش نتونسته جایگاه واقعی خودش رو داشته باشه مخصوصا در علوم انسانی که در جامعه امروز جهانی جای خالی نقطه نظرات کاربردی در آن به خوبی آشکار شده، امیداورم بستر مناسب در این راستا روز به روز هموار و هموارتر بشه
    موفق باشید

    پاسخ دادن

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *