پروزه منهتن (Manhattan Project) و رابرت اوپنهایمر

بازدیدها: ۷۷۵

پروژه منهتن نام پروژه‌ای است که به ساخت بمب اتم انجامید و در زمان جنگ جهانی دوم از آن استفاده شد. این پروژه با محوریت آمریکا و با همکاری بریتانیا و کانادا اجرا شد. این پروژه از سال ۱۹۴۲ تا ۱۹۴۶ میلادی تحت نظر کلنل مهندس ارتش ایالات متحده، لسلی گروز (Leslie Groves) اداره می‌شد و فیزیکدان نظری، رابرت اوپنهایمر (Robert Oppenheimer) سرپرست آزمایشگاه لوس آلاموس که این آزمایشگاه امروزه به نام آزمایشگاه ملی لوس آلاموس می‌باشد، طراح اصلی بمب‌ها بود. به مرور زمان پروژه تیوب الوی (Tube Alloy) بریتانیا نیز جذب پروژه منهتن گردید. پروژه منهتن در ابتدا در سال ۱۹۳۹ میلادی با تیم و بودجه‌ای کوچک شروع به کار کرد ولی در انتها منجر به استخدام ۱۳۰,۰۰۰  نفر و هزینه‌ای نزدیک به ۲ میلیارد دلار (معادل ۲۳ میلیارد دلار سال ۲۰۱۸) شد. بالغ بر ۹۰٪ این بودجه صرف ساخت کارخانه‌جات جهت تولید مواد هسته‌ای گردید و تنها ۱۰٪ این بودجه صرف توسعه خود بمب شد. پروسه تحقیق و تولید این پروژه در بیش از ۳۰ سایت سراسر ایالات متحده، بریتانیا و کانادا انجام شد. زمانی مقدمات تشکیل یک تیم پژوهشی برای ساخت سلاح هسته‌ای فراهم شد که در سال ۱۹۳۹ لئو زیلارد (Leo Szilard) وآلبرت انیشتین (Albert Einstein) در نامه‌ای به فرانکلین روزولت (Franklin D. Roosevelt) رئیس‌جمهور وقت آمریکا خواستار بررسی آن پروژه شدند. پس از آن در سال ۱۹۴۲، فیزیکدانی به نام انریکو فرمی (Enrico Fermi) موفق شد یک واکنش هسته‌ای را در رآکتور خود که CP-1 نام داشت، کنترل کند. نکته جالب اینکه CP-1 در دانشگاه شیکاگو مستقر بود.

بعدها در ادامه این پروژه، نخستین بمب اتم در ششم ژوئیه سال ۱۹۴۵ و در یک منطقه بیابانی دور افتاده در نزدیکی آلاموگوردو اولین بمب اتمی با موفقیت منفجر شد و یک ابر به شکل قارچ با ارتفاعی نزدیک به ۱۲ کیلومتر را ایجاد کرد. بدین ترتیب عصر اتم آغاز گردید. یک ماه پس از این آزمایش، شهرهای هیروشیما و ناگازاکی در کشور ژاپن، هدف دو بمب اتمی قرار گرفتند. به دنبال آن آمریکایی‌ها دلایل بسیاری برای این کار اعلام کردند که یکی از آنها پایان دادن سریع جنگ و جلوگیری از حمله شوروی به ژاپن و کشته شدن بیشتر مردم و به تبع آن، حفظ جان هزاران عضو ارتش آمریکا بود. این اقدام موجب مرگ صد هزار نفر در آن زمان و همچنین بروز عواقب ناشی از تشعشعات هسته‌ای برای نسل‌های آینده شد.

اعلام جنگ آمریکا

پس از آنکه در زمان ریاست جمهوری فرانکلین روزولت در سال ۱۹۳۹ گزارشات اطلاعات آمریکا در خصوص تحقیقات آلمان‌ها برای ساخت سلاح اتمی به دست مقامات رسید، کمیته‌ای کار بر روی این سلاح مخوف را آغاز نمودند. در ابتدا روزولت دستور تشکیل گروهی برای تحقیق بر روی نقش اورانیوم به عنوان یک سلاح را اعلام نمود. بر اساس یافته‌های این کمیته، دولت ایالات متحده شروع به سرمایه گذاری روی تحقیقات انریکو فرمی و لئو زیلارد در دانشگاه کلمبیا نمود. این تحقیقات بر روی جدایش ایزوتوپ رادیو اکتیو و واکنش‌های زنجیره‌‎ای هسته‌ای تمرکز داشت. این کمیته در سال ۱۹۴۰ نام خود را کمیته تحقیقات دفاع ملی گذاشت. در سال ۱۹۴۱ این کمیته نام خود را به دفتر تحقیقات و توسعه علمی (OSRD) تغییر داد و انریکو فرمی را نیز به عضویت خود در آورد.

در همان سال به دنبال حمله ژاپن به پرل هاربر، رئیس جمهور روزولت در کنار بریتانیا، فرانسه و روسیه برای مقابله با آلمان و ژاپن، اعلام جنگ کرد و این جنگ به جنگ جهانی تبدیل شد.

در این زمان، فرمی و زیلارد که همچنان تحقیقات روی واکنش‌های زنجیره‌ای هسته‌ای و فرآیند جدایش اتم و واکنش‌ها را ادامه می‌دادند، موفق  به غنی سازی اورانیوم و تولید اورانیوم ۲۳۵ شدند. در همان زمان دانشمندانی همچون گلن سیبورگ (Glenn T. Seaborg) در حال تولید نمونه‌های میکروسکوپی از پلوتونیوم خالص بودند و دولت کانادا و ارتش این کشور در چندین سایت مشغول به تحقیقات اتمی شدند. در ۲۸ دسامبر سال ۱۹۴۲، روزولت دستور تشکیل پروژه منهتن و ادغام این تحقیقات با هدف مسلح سازی انرژی اتمی را صادر کرد. تاسیسات در منطقه‌ای بسیار دور در نیومکزیکو، تنسی، واشنگتن و چند سایت در کانادا بنا شد تا این تحقیقات و سایر آزمایشات اتمی مرتبط در این مکان‌ها انجام شود.

رابرت اوپنهایمر و پروژه Y

فیزیکدان نظری رابرت اوپنهایمر (J. Robert Oppenheimer) که در سال ۱۹۴۳ به عنوان سرپرست آزمایشگاه لوس آلاموس در شمال نیومکزیکو انتخاب شده بود، از قبل روی مفهوم شکافت اتمی کار می‌کرد، همچنین دانشمندانی که تحت مدیریت اوپنهایمر کار می‌کردند دو نوع بمب  مجزا را ساختند: یکی از طراحی‌ها بر اساس اورانیوم به نام «پسر کوچک» و دیگری براساس پلوتونیوم به نام «مرد چاق» بود. این دو طراحی یکی از مهم‌‎ترین استراتژی‌های ایالات متحده برای پایان بخشیدن جنگ جهانی دوم بوند.

کنفرانس پوتسدِم (Potsdam Conference)

با ادامه شکست‌های آلمان در اروپا و نزدیک شدن به مرز تسلیم، رهبران ارتش همگی با این موضوع موافق بودند که بر خلاف آلمان‌ها، ژاپنی‌ها تا حد مرگ مبارزه می‌کنند و برای شکست آنها به یک حمله تمام عیار به خاک ژاپن نیاز خواهد بود. این امر منجر به تحمل تلفات سنگین از طرف هر دو کشور می‌شد. بنابراین در ۲۶ جولای سال ۱۹۴۵ در کنفرانس پوتسدم در شهر اشغال شده پوتسدم در آلمان، آمریکا یک ضرب الاجل برای ژاپن تعیین می‌کند که عبارت بود از: تسلیم بدون قید و شرط ژاپن تحت شروط مطرح شده در بیانیه این کنفرانس و یا نابودی کامل. از آنجایی که بیانیه پوتسدِم هیچ نقشی را برای امپراطور آینده ژاپن تعیین نکرده بود، حاکم ژاپن تمایلی به قبول شروط نداشت.

هیروشیما و ناگازاکی

در همان زمان رهبران ارتشی پروژه منهتن، هیروشیما در ژاپن را هدفی مناسب برای یک بمب اتمی شناسایی کردند. اندازه شهر و عدم حضور زندانیان آمریکایی از جمله دلایل انتخاب این شهر بود. با قبول نکردن شرایط تسلیم توسط کشور ژاپن، در ۶ آگوست سال ۱۹۴۵، بمب افکن انولا‌گی (Enola Gay) بمب آزمایش نشده «پسر کوچک» را از ارتفاع ۵۸۰ متری از هیروشیما پرتاب کرد که منطقه‌ای به بزرگی ۸ کیلومتر مربع را نابود کرد. تا سه روز بعد از این اتفاق همچنان بیانیه تسلیمی از جانب ژاپن اعلام نشد. در ۹ آگوست، بمب «مرد چاق» بر سر ناگازاکی انداخته شد که بیش از ۴٫۸ کیلومتر مربع از این شهر را نابود ساخت. این دو بمب با هم بیش از صد هزار انسان را کشت و دو شهر ژاپن را از بین برد. یک روز بعد از انفجار دوم ژاپن تسلیم شد و در ۱۴ آگوست سال ۱۹۴۵ رسما این تصمیم را اعلام کرد.

میراث پروژه منهتن

ساخت این سلاح برای پایان دادن به جنگ جهانی دوم طراحی شده بود و در این امر نیز موفق بود، اما تصور اینکه داستان پروژه منهتن در آگوست سال ۱۹۴۵ به پایان رسید، اشتباه است. پروژه منهتن میراث بسیار پیچیده‌ای را بر جای گذاشت. بلافاصله پس از جنگ جهانی دوم در زمان جنگ سرد جرقه رویارویی هسته‌ای بین دو ابر قدرت یعنی شوروی و آمریکا زده شد. این پروژه بر روی برنامه‌های هسته‌ای دیگرکشورها نه تنها در شوروی بلکه در بریتانیا، فرانسه و کشورهای دیگر تاثیر گذاشت. اما پروژه منهتن در توسعه ابتکارات صلح آمیز دیگر مثل نیروگاه‌های هسته‌ای نیز نقش به سزایی داشت.


نویسنده: سعید دهقانی

One thought on “پروزه منهتن (Manhattan Project) و رابرت اوپنهایمر

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *